با آغاز رسمی کارزار تحریم هوایی و منع خدماتدهی به شرکتهای هواپیمایی جمهوری اسلامی به دستور ایالات متحده از اول مهر، شمار زیادی از کشورها به خصوص همسایگان ایران از این تحریمها پیروی کردهاند.
براساس بررسیهای بخش دیجیتال صدای آمریکا، تا روز جمعه ۳ مهر ۱۴۰۵، کشورهای عراق، امارات، عمان، گرجستان، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان، و قطر به طور کامل و کشور ترکیه به صورت جزئی به این تحریمها پیوسته و در سه روز گذشته پرواز هواپیماهای ایرانی به فرودگاههای کشورشان را متوقف کردهاند.
کشور عراق که پیشتاز تبعیت از تحریمهای اعمال شده از سوی آمریکا بوده است پس از اعلام ممنوعیت رفت و آمد خطوط هوایی جمهوری اسلامی به فرودگاه بغداد از روز اول مهر، در روز سوم مهر نیز به طور رسمی این ممنوعیت را به فرودگاههای نجف، اربیل و سلیمانیه تعمیم داد و عملا هر چهار فرودگاه فعال خود را بر روی پروازهای وابسته به جمهوری اسلامی بست.
محمد مخبر، از مشاوران رهبر جمهوری اسلامی، کشورهای منطقه را به علت مسدود کردن پروازها به «همسویی با آمریکا» متهم کرد و در پستی در شبکههای اجتماعی نوشت: «اگر [جمهوری اسلامی] ایران امکان پرواز و دریافت خدمات فرودگاهی را نداشته باشد، هیچیک از کشورهای منطقه نیز چنین امکانی نخواهند داشت.» تهدیدی که پیش از مخبر نیز توسط محسن رضایی بیان شده بود.
خبرگزاری فرانسه هم در گزارشی به نقل از یک آژانس هواپیمایی در تهران اعلام کرد قطر نیز پرواز خطوط هوایی جمهوری اسلامی به دوحه را تعلیق کرده است.
در این میان اما گزارشها نشان میدهد ترکیه پروازهای هواپیمایی ماهان و ایرلاینهای ترک به مقصد ایران را لغو کرده است و ایرانایر، ایرانایرتور، آتا و سپهران تا سوم مهر، برای پرواز به استانبول برنامه داشتهاند.
در سوی دیگر، گزارشها نشان میدهد پروازها در مسیر چین، ارمنستان، افغانستان، پاکستان و روسیه در سه روز گذشته انجام شده است.
وزارت امور خارجه چین «تحریم یکجانبه آمریکا» را «غیرقانونی» خوانده است. بررسی اطلاعات پروازهای بینالمللی هم نشان میدهد پرواز شرکت هواپیمایی ماهان تهران به گوانگژو و شانگهای در روز نخست آغاز تحریمها صورت گرفته است.
دیوید پردو، سفیر ایالات متحده در چین، روز جمعه ۳ مهر گفت دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، در دیدار روز گذشته خود با شی جینپینگ، رئیس جمهوری چین، بهصراحت اعلام کرده که هرگونه کمک مستقیم یا غیرمستقیم پکن به جمهوری اسلامی، از جمله ارائه اطلاعات، قطعات یا تجهیزات نظامی، برای آمریکا «کاملا غیرقابل قبول» است.
او در گفتوگو با شبکه سیانبیسی گفت دولت آمریکا طی هفتههای اخیر نیز بارها این موضع را به مقامهای چینی منتقل کرده است. آقای پردو همچنین گفت واشنگتن شواهدی در اختیار دارد که نشان میدهد پکن به هشدارهای آمریکا واکنش نشان داده و «برخی چیزها را متوقف کردهاند.» وی اما توضیح بیشتری درباره اقداماتی که به گفته او متوقف شده ارائه نکرد و شواهد مربوط به این موضوع را نیز تشریح نکرد.
اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا هم پنجشنبه دوم مهر، در گفتوگو با فاکسنیوز با اشاره به توقف پرواز هواپیماهای ایرانی به دنبال اعمال تحریمها گفت: «امروز میتوانم اعلام کنم که احتمالاً بیش از ۸۰ یا ۹۰ درصد پروازهای خارجی ایران متوقف شده است.»
وزیر خزانهداری آمریکا در بخش دیگری از اظهارات خود، به شرکای تجاری جمهوری اسلامی هشدار داد که تأمینکنندگان مالی، طرفهای تجاری و شرکتهایی که به جمهوری اسلامی کالا میرسانند، تحت نظارت آمریکا قرار دارند و ممکن است شرکتها و حسابهای بانکی آنها بهصورت مستمر هدف اقدامات تنبیهی و قانونی قرار گیرد. او گفت هم آمریکا میداند آنها چه کسانی هستند و هم خودشان میدانند.
اسکات بسنت، اواسط شهریور همزمان با اعلام تحریمهای گسترده علیه بخش هوانوردی جمهوری اسلامی هشدار داده بود هر فرد یا شرکتی که با شرکتهای هواپیمایی تحریمشده جمهوری اسلامی همکاری کند، در معرض قطع دسترسی به نظام مالی جهانی قرار خواهد گرفت.
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری ایالات متحده آمریکا «اوفک» ۱۷ شهریور در چارچوب «عملیات طرد اقتصادی»، ۳۶ نهاد، از جمله ۲۷ شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی را به دلیل «جابهجایی تسلیحات، پرسنل، و محمولههای غیرقانونی» تحریم کرد.
در بیانیه اوفک از شرکت هواپیمای ایر شیراز، آسا جت، آتا، گروه هواپیمایی اطلس، آوا، چابهار، اروان، فلای کیش، فلای پرشیا،ایران ایر تور، آسمان ایران، جیاسکای، کیش، کارون، لاد، مهر، نسیم، پارس اقیانوس کیش، قشم، رایمون، ساها، سپهران، سروش، تابان، توس، وارش، و زاگرس نام برده شده است.
عملیات «طرد اقتصادی» روز ۲ شهریور ۱۴۰۵ آغاز شد. بسنت در آن زمان گفته بود هدف این عملیات قطع منابع مالی باقیماندهای است که جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران برای دور زدن تحریمها، فروش نفت و تأمین مالی فعالیتهای بیثباتکننده از آنها استفاده میکنند.
ماهانایر نیز به عنوان بزرگترین شرکت هواپیمایی خصوصی در ایران، از مهر ۱۳۹۰ به دلیل ارائه حمایت مالی، مادی و فنی به نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تحت تحریمهای ضدتروریسم آمریکا قرار دارد.
