احسان افرشته، متولد ۱۳۷۲، دانشآموخته مهندسی عمران در مقطع کارشناسی ارشد و متخصص شبکه و فناوری اطلاعات، سحرگاه ۲۳ اردیبهشت امسال اعدام شد. در گزارش رسانهای قوه قضاییه، اشارهای به زندانی که حکم اعدام او در آن اجرا شده، نشده است. بر اساس گزارشهای مختلف، اعدام افرشته پس از چندین ماه مقاومت همبندیهایش در برابر انتقال او و تلاش برای جلوگیری از اجرای حکم صورت گرفت.
احسان افرشته در خرداد ۱۴۰۴، به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست ابوالقاسم صلواتی، قاضی مشهور به «قاضی مرگ»، به اعدام محکوم شد. بر اساس گزارشهای حقوق بشری، پدر او پس از شنیدن خبر صدور حکم اعدام فرزندش دچار سکته شد و جان باخت.
صدور حکم اعدام افرشته پس از فرایندی انجام شد که بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری و منابع مطلع، شامل ماهها نگهداری در سلول انفرادی، محرومیت از دسترسی به وکیل انتخابی، اعترافگیری اجباری، وعده دروغین «حداکثر هفت سال زندان»، استفاده از تصاویر روابط خصوصی او برای اعمال فشار و در نهایت ضبط اموال و داراییهایش میشد. منابع مطلع گفتهاند که افرشته بعدها اعترافات منتسب به خود را رد کرده بود.
به نوشته آموزشکده توانا، ظاهرا آنچه افرشته را از ابتدا در کانون توجه نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی قرار داد، اطلاعرسانی به وبسایتهایی بود که قرار بود هدف حملات هکرهای جمهوری اسلامی قرار بگیرند. او پیش از بازداشت در حوزههای امنیت سایبری، تحلیل اطلاعات متنباز (OSINT)، تست نفوذ و ساخت ماکتهای صنعتی فعالیت میکرد.
مهدی محمودیان، روزنامهنگار و فعال سیاسی، در کانال تلگرامی خود نوشته است که احسان افرشته پیشتر پس از خروج از ایران و اقامت در ترکیه، زمانی که «متوجه سوءاستفاده سرویسهای خارجی از خود شد، با وساطت پدرش و هماهنگی با نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی تصمیم گرفت داوطلبانه به ایران بازگردد.»
بر اساس گزارشها، احسان افرشته اوایل سال ۱۴۰۳، پس از بازگشت از کشور ترکیه به ایران بازداشت شد. هرچند قوه قضاییه ایران مدعی است که او پس از یک دوره آموزشی توسط ماموران امنیتی اسرائیل به ایران بازگشته بود، منابع مطلع روایت دیگری را به سازمانهای حقوق بشری رساندهاند. بنا بر گزارشها، احسان افرشته در خارج از کشور پیشنهادهایی از سوی اسرائیل دریافت کرده بود که به گفته او، «در ازای همکاری، وعده زندگی مرفهی به او داده بودند»؛ اما او این پیشنهادها را نپذیرفته بود. او به همبندیهایش گفته بود: «هر جور فکر کردم دیدم نمیتونم با آنها همکاری کنم» و ترجیح داد به ایران بازگردد.
او همچنین گفته بود: «من با پای خودم آمدم، همه مکاتباتم موجود است. به من گفتند کاری با تو نداریم». احسان افرشته هرگونه ارائه اسناد محرمانه حکومتی را رد کرده بود.
روایت هماهنگ قوه قضاییه و صدا و سیما
خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی، پس از اعدام احسان افرشته در گزارشی نوشت که او پس از برقراری ارتباط با ماموران موساد در ترکیه، برای انجام ماموریتهای اطلاعاتی در ایران آموزش دید و در نهایت بهعنوان کارشناس سایبری در یک شرکت وابسته به یک نهاد نظامی مشغول به کار شد. به ادعای این خبرگزاری، او اطلاعاتی درباره کارکنان، ساختار سازمانی و ماموریتهای این شرکت در اختیار موساد قرار داد.
در روایت قوه قضاییه، همکاری افرشته تنها به ارتباطات آنلاین محدود نبوده است. میزان مدعی است او آموزشهایی در زمینه عکاسی مخفیانه، رمزنگاری، ارتباطات امن و جمعآوری و تحلیل اطلاعات دریافت کرده و برای انجام ماموریتهای خود به ترکیه و سپس نپال سفر کرده بود. میزان، وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی، بیآنکه حتی یک جمله از دفاعیه احسان افرشته را منتشر کند، مدعی شد که افرشته در نپال، در یک «خانه امن» در شهر پوخارا، تحت آموزش حضوری ماموران موساد قرار گرفته بود.
میزان ادعا میکند که افرشته پس از بازگشت از نپال و سفر ترکیه، هنگام ورود به تهران در فرودگاه امام خمینی بازداشت شد. این گزارش، اعترافات احسان افرشته علیه خودش را از مستندات پرونده و مبنای صدور حکم اعدام معرفی کرده است. اعترافاتی که افرشته آنها را رد کرده است. ۲۰ ثانیه از این اعترافات از سوی خبرگزاری میزان و پس از اجرای حکم اعدام منتشر شد. نسخهای طولانیتر از اظهارات او علیه خودش در برنامه ۲۰:۳۰ صدا و سیمای جمهوری اسلامی با عنوان «مستند اعترافات جاسوس آموزش دیده موساد در نپال، احسان افرشته» پخش شد.
گزارش ۲۰:۳۰ کاملا با روایت قوه قضاییه از اتهامات و اعدام احسان افرشته منطبق است. برنامه ۲۰:۳۰ در پخش اعترافات اجباری زندانیان سیاسی علیه خودشان شهرت دارد.
سازمانهای حقوق بشری سالهاست هشدار میدهند اعترافاتی که متهمان در ایران در شرایط فشار، انزوا یا تحت شکنجههای جسمی و روانی بیان میکنند، نهتنها فاقد اعتبار قضایی است، بلکه خود میتواند نشانهای از نقض جدی حقوق متهمان و استفاده از انواع شکنجه در روند دادرسی باشد.
به گزارش میزان، دادگاه احسان افرشته را به اتهام جاسوسی و همکاری اطلاعاتی با اسرائیل «محارب و مفسد فیالارض» خواند و حکم اعدام داد و دیوان عالی کشور نیز پس از رد درخواست فرجامخواهی، حکم را تایید کرد.
اعتراف تحت فشار و تکذیب انتقال اسناد
در روایتی که آموزشکده توانا و برخی از دیگر نهادهای حقوق بشری از جمله هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر ایران، منتشر کردهاند نکاتی مطرح شده است که با روایت رسمی جمهوری اسلامی تفاوتهای اساسی دارد.
آموزشکده توانا، به نقل از یک منبع مطلع درباره پرونده احسان افرشته گزارش داده است او پیشتر در خارج از کشور پیشنهادهایی از سوی اسرائیل دریافت کرده اما آنها را نپذیرفته و با اطلاع و اطمینانهایی که از سوی مقامهای امنیتی از طریق خانوادهاش داده شده بود، به ایران بازگشته و خود را به مقامها معرفی کرده است.
این منبع مطلع گفته است که در جریان بازجویی، به احسان افرشته وعده داده شده بود که با مجازات سنگینی روبهرو نخواهد شد. همچنین نقل شده است که آنچه بعدها بهعنوان «اعترافات» تلویزیونی او منتشر شد، تحت فشار و اجبار ضبط شده؛ به این معنا که «ماموران در بازداشتگاه ۵۹ او را ساعتها مقابل دوربین قرار داده و جملاتی را که از پیش روی تخته نوشته شده بود، وادار به تکرار کردهاند».
این منبع همچنین گفته است که بازجویان احسان افرشته را تهدید کرده بودند که چندین عملیات ترور را به او نسبت خواهند داد و برای تحت فشار قرار دادن او، «از تصاویر خصوصی زندگیاش استفاده کردهاند».
این روایت همچنین اتهامات مالی و مصادره اموال افرشته را مطرح میکند. توانا به نقل از منبع مطلع گزارش میدهد که ماموران داراییهای احسان افرشته، از جمله موتورسیکلت، خودرو و پول پیش خانهاش را توقیف کردهاند. مهمتر از آن، ادعا شده است که قاضی صلواتی پس از اطلاع از وامی که افرشته سالها پیش دریافت کرده و بخشی از آن را به پدرش قرض داده بود، «از خانواده خواسته است پنج هزار دلار پرداخت کنند تا جلسه دفاع نهایی او برگزار شود و این مبلغ را «پول موساد» خوانده است».
این گزارش همچنین روایتی متفاوت از ماهیت فعالیتهای افرشته ارائه میکند و مینویسد که افرشته نه در خدمت موساد، بلکه با واحد سایبری جمهوری اسلامی همکاری داشته و برای فعالیتهای سایبری علیه وبسایتهای اسرائیلی و انتشار مطالب جعلی در سایتهای کشورهای دیگر آموزش دیده و زبانهای مختلف آموخته بود. خود افرشته، بنابر این گزارش، گفته است: «من با پای خودم آمدم، همه مکاتباتم موجود است» و اتهام ارائه اسناد محرمانه حکومتی را رد کرده است. او همچنین گفته است که آنچه در کیفرخواست بهعنوان انتقال اسناد «فوق سری، سری و خیلی محرمانه» ذکر شده، اساسا صحت ندارد.
بنا بر گزارشهای حقوق بشری، احسان افرشته از داشتن وکیل انتخابی محروم بوده است.
سازمان حقوق بشر ایران میگوید که از روز ۹ اسفند ۱۴۰۴، روز آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل و ایران تا کنون، دستکم ۱۲ نفر با اتهام جاسوسی اعدام شده است. پیش از احسان افرشته، کوروش کیوانی ۲۷ اسفند ۱۴۰۴، مهدی فرید ۲ اردیبهشت، یعقوب کریمپور و ناصر بکرزاده ۱۲ اردیبهشتماه و عرفان شکورزاده در ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ با همین اتهام اعدام شدند.
