دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، روز سهشنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵ در دیدار با رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، در حاشیه نشست سران ناتو در آنکارا، از رویکرد برخی متحدان ناتو در مورد عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی انتقاد کرد.
ترامپ در پاسخ به خبرنگاران گفت آمریکا در جریان عملیات نظامی علیه رژیم ایران از سوی شماری از متحدان خود «رفتار خوبی» ندید. او با اشاره به این که کمک ناتو را درخواست نکرده بود، افزود که میخواسته ببیند متحدان آمریکا در چنین شرایطی در کنار آمریکا میایستند یا نه.
رئیس جمهوری آمریکا گفت: «من داشتم آنها را آزمایش میکردم.» او افزود که هدفش این بود ببیند اعضای ناتو «کنار ما خواهند بود یا نه.»
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که پرونده عملیات نظامی علیه رژیم ایران – از جمله برنامه هستهای، آتشبس، و امنیت تردد دریایی در تنگه هرمز و خلیج فارس – و امنیت تنگه هرمز، از محورهای مهم حاشیه نشست ناتو در آنکارا به شمار میرود. بر اساس گزارشها، پیشنویس بیانیه نشست ناتو تأکید دارد که ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد و باید آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را رعایت کند.
در همین حال، پرزیدنت ترامپ در آغاز دیدار با اردوغان گفت ایالات متحده تحریمهای اعمالشده علیه ترکیه را لغو خواهد کرد. او در پاسخ به پرسشی درباره تحریمهای وضعشده بر اساس قانون «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریمها» گفت: «ما تحریمها را برخواهیم داشت.»
آمریکا در سال ۱۳۹۹ به دلیل خرید سامانه دفاع هوایی اس-۴۰۰ از روسیه، ترکیه را هدف این تحریمها قرار داد و آنکارا را از برنامه جنگندههای اف-۳۵ کنار گذاشت؛ اقدامی که ترکیه آن را ناعادلانه و غیرقانونی خوانده بود.
پرزیدنت ترامپ همچنین درباره احتمال فروش جنگندههای اف-۳۵ به ترکیه گفت: «این تصمیمی است که خواهیم گرفت.» او افزود که در دیدار با اردوغان درباره تجارت نیز گفتوگو خواهد کرد.
موضوع بازگشت احتمالی ترکیه به برنامه اف-۳۵ میتواند پیامدهای منطقهای گستردهای داشته باشد. این مسئله در شرایطی مطرح میشود که تنشهای امنیتی در خاورمیانه، از جمله جنگ ایران و نگرانیها درباره توازن نظامی منطقه، همچنان بر دستور کار آمریکا، ترکیه و دیگر اعضای ناتو سایه انداخته است.
نشست آنکارا برای ناتو آزمونی مهم در سنجش انسجام این پیمان در برابر بحرانهای همزمان است؛ از جنگ اوکراین و تهدیدهای روسیه گرفته تا برنامه هستهای ایران، امنیت تنگه هرمز، و آینده نقش آمریکا در امنیت اروپا و خاورمیانه.
پرزیدنت ترامپ روز سهشنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵ برای شرکت در نشست سران ناتو وارد آنکارا شد.
این نشست که قرار است روزهای ۱۶ و ۱۷ تیر در پایتخت ترکیه برگزار شود، در شرایطی برگزار میشود که موضوع افزایش هزینههای دفاعی اعضای اروپایی ناتو و کانادا، یکی از محورهای اصلی گفتوگوها اعلام شده است.
انتظار میرود پرزیدنت ترامپ در این نشست بار دیگر بر لزوم افزایش سهم مالی متحدان در تأمین امنیت جمعی ناتو تأکید کند. مارک روته، دبیرکل ناتو، نیز از اعضای این پیمان خواسته است برنامههایی روشن و قابل اجرا برای افزایش بودجه دفاعی ارائه کنند.
در حاشیه این نشست، ناتو و شماری از اعضای آن از قراردادهای مهم تسلیحاتی رونمایی کردهاند؛ قراردادهایی که شامل خرید سامانههای پیشرفته هشدار و مراقبت هوایی، سرمایهگذاری در توان مقابله با پهپادها، و همکاریهای تازه در زمینه تولید موشکهای دوربرد میشود.
یکی دیگر از موضوعات مهم در دستور کار گفتوگوهای آنکارا، احتمال بازگشت ترکیه به برنامه جنگندههای اف-۳۵ است. ترکیه پس از خرید سامانه پدافندی اس-۴۰۰ از روسیه در سال ۱۳۹۸ از این برنامه کنار گذاشته شد. هرگونه تغییر در این زمینه میتواند بر روابط آمریکا و ترکیه، و همچنین بر ملاحظات امنیتی دیگر متحدان آمریکا در منطقه تأثیر بگذارد.
حمایت از اوکراین نیز از محورهای مهم نشست ناتو در آنکارا خواهد بود. انتظار میرود رهبران کشورهای عضو بار دیگر بر ادامه کمکهای نظامی و سیاسی به اوکراین تأکید کنند. همچنین گزارش شده است که ترامپ قرار است در حاشیه این نشست با ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهوری اوکراین، درباره مسیر پایان جنگ گفتوگو کند.
نشست امسال ناتو در فضایی حساس برگزار میشود؛ از یک سو نگرانیها درباره تهدید روسیه و آینده جنگ اوکراین ادامه دارد، و از سوی دیگر برخی متحدان اروپایی نسبت به رویکرد دولت ترامپ در قبال تعهدات امنیتی آمریکا پرسشهایی دارند.
کرملین نیز اعلام کرده است تحولات نشست آنکارا را از نزدیک دنبال میکند. مقامهای روسیه از مواضع اخیر ناتو درباره مسکو انتقاد کردهاند و گفتهاند هرگونه تصمیم تازه این پیمان را با دقت بررسی خواهند کرد.
نشست آنکارا آزمونی مهم برای انسجام ناتو، آینده نقش آمریکا در امنیت اروپا، و جایگاه ترکیه در معادلات دفاعی این پیمان ارزیابی میشود.
