در پی انتشار خبر درگذشت بهرام بیضایی، نمایشنامهنویس و سینماگر برجستهٔ ایرانی، که روز جمعه پنجم دیماه ۱۴۰۴ در ۸۷سالگی در ایالات متحدهٔ آمریکا درگذشت، موجی گسترده از واکنشها در میان هنرمندان، چهرههای فرهنگی، فعالان مدنی و نهادهای رسمی شکل گرفت.
بیضایی که از حدود ۱۵ سال پیش در آمریکا زندگی میکرد، یکی از اثرگذارترین چهرههای فرهنگ و هنر معاصر ایران بهشمار میرفت.
بهرام بیضایی متولد ۱۳۱۷ در خانوادهای اهل شعر، ادب و تعزیه بود و با الهام از سنتهای نمایشی ایران، بهویژه تعزیه و روایتهای عامیانه، مسیر ویژهای در تئاتر و سینما پیمود.
واکنشهای هنرمندان و چهرههای فرهنگی
اصغر فرهادی، کارگردان سینما، بیضایی را «آموزگار بزرگ» خود خواند و نوشت: «ایرانیتر از بهرام بیضایی در این روزگار نشناختهام»، و مرگ او در دوری از ایران را «تلختر» توصیف کرد.
جعفر پناهی نیز با اشاره به پایداری بیضایی نوشت او زبان و باورش را واگذار نکرد و در آثارش تاریخ و اسطورهٔ ایران را زنده نگاه داشت.
در همین حال، هنرمندانی چون نیکی کریمی، شهاب حسینی، طناز طباطبایی، سحر دولتشاهی، پژمان بازغی، میلاد کیمرام، مصطفی کیایی، علی زندوکیلی و محمد معتمدی با پیامهایی در شبکههای اجتماعی درگذشت او را تسلیت گفتند.
محمدرضا شفیعیکدکنی، شاعر و استاد ادبیات، نیز با انتشار شعری یاد و جایگاه انسانی و هنری بیضایی را گرامی داشت.
حسن فتحی، کارگردان، نوشت ایران یکی از «ایرانیترین هنرمندان فرهیخته» خود را از دست داده است و مرضیه برومند، تهیهکننده و کارگردان، مرگ او را «گشایش وسعتی دیگر برای زندگی هنریاش» دانست.
بازتاب در فضای عمومی و رسانهها
در شبکههای اجتماعی، کاربران بسیاری با اشاره به آثار بیضایی نوشتند برخی چهرهها «قرار نیست بمیرند» و او را از جاودانگان هنر ایران دانستند.
رسانههای داخلی نیز با انتشار تصاویر و پیامهای تسلیت هنرمندانی چون پیمان معادی، امین حیایی، حامد بهداد و مهدی سلطانی، گسترهٔ واکنشها را از سینما تا تئاتر و موسیقی بازتاب دادند.
پیامهای رسمی و واکنشهای مدنی
رضا پهلوی در پیامی درگذشت بیضایی را «فقدانی بزرگ برای فرهنگ و هنر ایران» خواند.
پوری بنایی، بازیگر باسابقه، نوشت: «او را از وطنش دور کردند، نه با تبعید بلکه با بیمهری؛ و این دردناکترین نوع رفتن است.»
از سوی دیگر، حامد اسماعیلیون، نویسنده و فعال مدنی، با اشاره به سانسور و فشارها بر بیضایی، از «خشم عمیق نسبت به دشمنان فرهنگ و آزادی» نوشت.
مصطفی تاجزاده نیز در پیامی از زندان اوین تأکید کرد که بیضایی «آنگونه که شایسته بود در وطن خود قدر ندید، اما مردم قدر او را میدانند.»
واکنشهای دانشگاهی و بینالمللی
گروه مطالعات ایرانشناسی دانشگاه استنفورد در پیامی یادآور شد که بیضایی درست در روز تولدش و در روزی که به احترام او و اکبر رادی «روز نمایشنامهنویس» نام گرفته، درگذشته است.
عباس میلانی، مدیر این گروه، بیضایی را «فخر ادب پارسی» خواند و از فروتنی و پایداری او نوشت.
همچنین در واکنشی نمادین، صفحهٔ منسوب به عباس کیارستمی پیامهایی از پیتر بروک و ژانکلود کریر، دو چهرهٔ شناختهشدهٔ تئاتر و سینمای جهان، را بازنشر کرد؛ پیامهایی که در آنها بیضایی پیشرو تئاتر ایران و چهرهای اسطورهای برای آیندهٔ فرهنگ ایران توصیف شده بود.
