کارشناسان سازمان ملل متحد از مقامهای جمهوری اسلامی خواستند به استفاده از نیروی مرگبار علیه کولبران کرد و سوختبران بلوچ پایان دهند، و درباره هر مورد مرگ ناشی از اقدامات نیروهای امنیتی، تحقیقات فوری و مستقل و بیطرفانه انجام دهند.
کارشناسان در بیانیه خود که روز چهارشنبه اول مهر منتشر شده گفتند کولبران و سوختبران شامل «بهحاشیهراندهشدهترین اقشار اقتصادی در ایران» هستند، و در شرایط محدود بودن فرصتهای دیگر برای تأمین معاش خانوادههای خود، کالا و سوخت را در مناطق مرزی جابهجا میکنند، و تأکید کردند: «آنها نباید بهای این فقر را با جان خود بپردازند.»
بر اساس این بیانیه، از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون دستکم ۱۲ کولبر در پی تیراندازی نیروهای مرزبانی جمهوری اسلامی یا سپاه پاسداران کشته شدهاند. کارشناسان سازمان ملل گفتهاند تنها طی دو ماه گذشته گزارشهایی درباره کشته شدن هفت کولبر بر اثر تیراندازی مستقیم مرزبانان، از فاصله نزدیک و بدون هشدار، دریافت کردهاند، و گفته شده چند تن از این افراد هنگام تیراندازی هیچ کالایی همراهشان نداشتند.
در یکی از موارد، مده کرمانی، ۴۴ ساله، ۶ مرداد ۱۴۰۵ خانه خود در مریوان را ترک کرد و بازنگشت. بنا بر این بیانیه، او در حالی که کالایی همراه نداشت هدف گلوله قرار گرفت. مقامها به خانواده او گفته بودند که بر اثر سقوط از ارتفاعات مرزی جان باخته است، اما کارشناسان سازمان ملل میگویند اسناد پزشکی قانونی نشان داده که او از ناحیه سر هدف گلوله قرار گرفته است.
در مورد دیگری، میلاد تاباد، ۲۸ ساله، ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، نزدیک به یک سال پس از آنکه مرزبانان به سر او شلیک کردند، جان باخت. او ماهها در بخش مراقبتهای ویژه بستری بود، و خانوادهاش پس از ناتوانی در پرداخت هزینههای ادامه درمان او را برای مراقبت به خانه منتقل کردند.
کارشناسان سازمان ملل تأکید کردند که حتی اگر افراد مظنون به انتقال کالا بر خلاف مقررات گمرکی باشند، چنین اقدامی تهدیدی علیه جان دیگران ایجاد نمیکند و نمیتواند استفاده از سلاح گرم را توجیه کند.
در این بیانیه همچنین آمده است که دستکم ۱۳ سوختبر بلوچ از دی تا شهریور ۱۴۰۵ در ارتباط با تیراندازی، تعقیب و دیگر اقدامات نیروهای نظامی و امنیتی جان باختهاند.
کارشناسان این موارد را بخشی از الگویی گستردهتر از گزارشهای مربوط به کشتارهای غیرقانونی توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی دانستهاند که به کشته شدن معترضان در آذر و دی ۱۴۰۴، کشتارهای فراقضایی در استانهای بهشدت نظامیشده، و مرگ افراد در بازداشت را نیز شامل میشود. آنان تأکید کردند جمهوری اسلامی موظف است درباره هر یک از این موارد تحقیقاتی فوری، مستقل و بیطرفانه انجام دهد.
ایالات متحده بارها درباره استفاده از نیروی مرگبار علیه کولبران و سوختبران در ایران ابراز نگرانی کرده است. وزارت خارجه آمریکا در گزارش حقوق بشر خود درباره ایران، با استناد به گزارشگر ویژه سازمان ملل، نوشته است که نیروهای امنیتی به طور مکرر علیه کولبران کرد و سوختبران بلوچ از نیروی بیش از حد استفاده کردهاند. این گزارش همچنین به کشته شدن ۱۰ سوختبر در سیستان و بلوچستان در سال ۲۰۲۱ و گزارشهای مربوط به کشته و زخمی شدن صدها کولبر در مناطق مرزی کُردنشین طی سالهای گذشته اشاره کرده است.
وزارت خارجه آمریکا در گزارش دیگری درباره وضعیت حقوق بشر ایران اعلام کرده بود که استفاده بیش از حد از زور علیه کولبران متعلق به اقلیتهای کرد و بلوچ ادامه داشته است، و تنها در نیمه نخست سال ۲۰۲۲، ۱۹ نفر کشته و ۱۱۴ نفر زخمی شده بودند.
بیانیه اخیر را مای ساتو، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران، موریس تیدبال-بینز، گزارشگر ویژه اعدامهای فراقضایی، النا کارولینا دیاز گالان، گزارشگر ویژه فقر شدید و حقوق بشر، و نیکولا لورا، گزارشگر ویژه مسائل اقلیتها صادر کردهاند.
