روسیه و چین روز پنجشنبه ۲۶ شهریور قطعنامه پیشنهادی آمریکا برای تمدید ماموریت هیات کارشناسان ناظر بر تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی را در شورای امنیت وتو کردند. این قطعنامه با حمایت ۱۱ عضو شورا و ۲ رای ممتنع روبهرو شد، اما آرای منفی دو عضو دائم شورای امنیت مانع تصویب آن شد.
قطعنامه آمریکا در پی تمدید ماموریت هیات کارشناسانی بود که به کمیته تحریمهای ۱۷۳۷ شورای امنیت کمک میکند و ماموریت آن ۲۷ سپتامبر پایان مییابد. این هیات مسئول بررسی اجرای تحریمها و ارائه گزارشهای مستقل درباره موارد احتمالی نقض یا دور زدن آنها است.
آمریکا و بیشتر اعضای شورای امنیت معتقدند با فعال شدن «سازوکار ماشه» در شهریور ۱۴۰۴، تحریمهای پیشین سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی و سازوکارهای نظارت بر آنها دوباره برقرار شدهاند.
نمایندگی آمریکا در نشست شورای امنیت بهشدت از اقدام روسیه و چین انتقاد کرد و گفت مخالفت این دو کشور مانع گزارشدهی درباره فعالیتهایی میشود که خود آنها را در حمایت از «رژیمهای سرکش» دخیل میکند.
ایالات متحده هشدار داد از بین رفتن هیات کارشناسان، گزارشدهی مستقل و مبتنی بر شواهد درباره همکاریهای نظامی غیرقانونی و شبکههای دور زدن تحریمها را تضعیف خواهد کرد.
آمریکا همچنین اعلام کرد پس از وتوی قطعنامه، تلاش برای تشکیل هیات کارشناسان در چارچوب کمیته را کنار میگذارد، و در عوض بر تعیین رئیس کمیته ۱۷۳۷ و بهروزرسانی فهرست افراد و نهادهای مشمول تحریم تمرکز خواهد کرد.
این کمیته طی ماههای اخیر عملا با بنبست روبهرو بوده است، و روسیه و چین پیشتر نیز با نامزدهای پیشنهادی دبیرخانه سازمان ملل برای عضویت در هیات کارشناسان مخالفت کرده بودند.
اختلاف اصلی به تفسیر حقوقی بازگشت تحریمها مربوط است. روسیه و چین استدلال میکنند قطعنامه ۲۲۳۱ در پاییز ۱۴۰۴ منقضی شده و در نتیجه شورای امنیت دیگر مبنای حقوقی برای ادامه بررسی پرونده هستهای ایران در این چارچوب ندارد.
در مقابل، آمریکا، بریتانیا، فرانسه و دیگر حامیان بازگشت تحریمها میگویند فرانسه، بریتانیا و آلمان پیش از آن تاریخ به طور قانونی سازوکار ماشه را فعال کردند، و در نتیجه قطعنامههای تحریمی پیشین دوباره لازمالاجرا شدهاند.
بریتانیا نیز از وتوی قطعنامه ابراز تاسف کرد و روسیه و چین را متهم کرد در شرایطی از جمهوری اسلامی محافظت میکنند که این رژیم غنیسازی اورانیوم را بدون «توجیه معتبر غیرنظامی» گسترش داده و مانع فعالیت بازرسان بینالمللی شده است. در مقابل، روسیه و چین کشورهای غربی را به «سیاسی کردن» شورای امنیت و سوءاستفاده از رویههای آن متهم کردهاند.
گفتنی است وتوی قطعنامه پیشنهادی آمریکا به معنای لغو خود تحریمهایی نیست که ایالات متحده و کشورهای اروپایی آنها را بازگشته و لازمالاجرا میدانند، بلکه ماموریت هیات مستقلی که قرار بود بر اجرای آنها نظارت کند را دیگر تمدید نمیکند.
