محاصره دریایی آمریکا علیه جمهوری اسلامی، پس از سالها تحریم که نتوانسته بود صادرات نفت ایران را متوقف کند، جریان محمولههای جدید نفت خام از تنگه هرمز به چین را برای حدود هفت هفته به نزدیک صفر رسانده و یکی از مهمترین منابع درآمد ارزی حکومت ایران را تحت فشار بیسابقهای قرار داده است.
خبرگزاری رویترز روز سهشنبه ۱۰ شهریور گزارش داد از زمان برقراری مجدد محاصره دریایی آمریکا در ۲۳ تیر، هیچ محموله نفت خام ایران نتوانسته است با موفقیت از تنگه هرمز عبور کرده و به چین، تنها مشتری عمده باقیمانده نفت جمهوری اسلامی، برسد. این ارزیابی بر دادههای شرکتهای ردیابی نفتکش «کپلر»، «ورتکسا» و «تنکرتراکرز» استوار است.
بر اساس برآوردهای کپلر و ورتکسا، جمهوری اسلامی در شهریور روزانه تنها حدود ۲۲۰ هزار تا ۲۵۵ هزار بشکه نفت خام و میعانات بارگیری کرده است؛ در حالی که این رقم در مرداد حدود ۷۴۰ هزار بشکه و در ماه اردیبهشت حدود ۲ میلیون بشکه در روز بود.
کلر یونگمن، تحلیلگر ورتکسا، گفت حتی در اوج کارزار «فشار حداکثری» آمریکا در سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰، هر ماه مقداری نفت ایران از تنگه هرمز عبور میکرد، و هیچگاه جریان صادرات برای مدتی طولانی، مانند آنچه از خرداد تاکنون رخ داده، به نزدیک صفر نرسیده بود.
کاهش شدید صادرات نفت مستقیما یکی از اصلیترین منابع ارز خارجی جمهوری اسلامی را محدود میکند. کپلر میگوید ادامه این وضعیت میتواند حکومت ایران را برای تامین هزینههای خود به چاپ پول بیشتر سوق دهد و در نتیجه تورم را باز هم افزایش دهد.
صندوق بینالمللی پول نرخ تورم ایران در سال جاری را نزدیک به ۷۰ درصد برآورد کرده است؛ رقمی که پس از ونزوئلا و سودان سومین نرخ بالای تورم در جهان محسوب میشود.
این تحول در حالی است که دولت پرزیدنت دونالد ترامپ همزمان فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را افزایش داده است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه گفت هدف «عملیات طرد اقتصادی» در کنار محاصره دریایی، ایجاد شرایطی است که جمهوری اسلامی را به میز مذاکره بازگرداند.
او گفت حکومت ایران باید برنامه هستهای خود را کنار بگذارد، اورانیوم با غنای بالا را تحویل دهد، حمایت از نیروهای نیابتی را متوقف کند، و تنگه هرمز را باز نگه دارد.
با این حال، جمهوری اسلامی هنوز ذخایر قابل توجهی از نفت را در نفتکشها نگهداری میکند. سمیر مدنی، از بنیانگذاران تنکرتراکرز، گفت ۲۹ نفتکش حامل ۳۶.۱۱ میلیون بشکه نفت خام در داخل محدوده تنگه هرمز قرار دارند. دادههای ورتکسا نیز نشان میدهد ذخیره شناور نفت ایران در غرب خط محاصره تا ۵ شهریور به ۴۱.۷ میلیون بشکه افزایش یافته است.
در خارج از منطقه محاصره نیز نفت ایران همچنان به چین فروخته میشود، اما این ذخایر در حال کاهش است و محموله تازهای جای آنها را نمیگیرد. معاملهگران میگویند نفت ایران برای تحویل همچنان عرضه میشود، اما حجم موجود نسبت به ماههای پیشین کاهش یافته است.
به گفته رویترز، محاصره آمریکا تمام سواحل ایران را در بر نمیگیرد، و نیروهای نیروی دریایی آمریکا در منطقهای میان دریای عمان و دریای عرب کشتیهایی که به بنادر ایران رفتوآمد میکنند را بررسی میکنند.
در همین حال، ۲۷ نفتکش تحریمشده مرتبط با تجارت نفت جمهوری اسلامی در نزدیکی سریلانکا بدون محموله متوقف ماندهاند، و به گفته ورتکسا، به دلیل محاصره قادر به بازگشت به بنادر ایران نیستند.
گزارش رویترز نشان میدهد که ترکیب محاصره دریایی با کارزار فشار اقتصادی دولت پرزیدنت ترامپ، بر خلاف تحریمهای پیشین، اکنون نه فقط هزینه فروش نفت جمهوری اسلامی، بلکه امکان انتقال فیزیکی محمولههای جدید به مهمترین خریدار آن یعنی چین را نیز به شدت محدود کرده است.
