کانون حقوق بشر ایران روز پنجشنبه ۲۲ مرداد در دو گزارش جداگانه پرده از «ابعاد کمتر دیدهشده شبکه لجستیکی و امنیتی زندان اوین» تحت عنوان «خودروهای پنهان» برداشت و نسبت به وضعیت نگهداری محبوسین در زندان تهران بزرگ ابراز نگرانی کرد.
این نهاد حقوق بشری در گزارش سازوکار «خودروهای پنهان» در زندان اوین اعلام کرد به اطلاعاتی دست یافته که نشان میدهد مقامات این زندان در «یکی از بخشهای کمتر دیدهشده ساختار امنیتی اوین» مجموعهای از خودروهای شخصی شامل، سواری، ون، مینیبوس، و خودروهای امدادی را در چرخه جابهجایی زندانیان و نیروهای امنیتی این مجموعه به کار میگیرند.
بنابراین گزارش که در آن نوع و شماره پلاک دستکم ۲۰ خودروی شخصی درج شده، آمده است که خودروهای مذبور با پلاکهای شخصی و به دور از قواعد کنترلی و شفافسازی، امکان انتقال زندانیان سیاسی میان بندها، محلهای بازجویی، و مراکز دیگر را در فضایی دور از نظارت خانواده و وکیل فراهم میکنند. این میتواند به نگرانی خانواده و خود زندانی درباره نهاد دستوردهنده، مقصد و مسئول جابهجایی و ثبت انتقال منجر شود.
طبق آییننامه اجرایی سازمان زندانها، وظیفه اعزام و نقل و انتقال زندانیان برعهده یگان انتظامی سازمان زندانها است؛ و براساس قانون و دستورالعملهای حفاظتی و لجستیکی، «استفاده از خودروی شخصی برای جابهجایی و اعزام زندانیان به هیچ عنوان مجاز نیست»، و این کار باید الزاماً با خودروهای سازمانی و تحت نظارت مأموران بدرقه انجام شود.
کانون حقوق بشر ایران در گزارشی دیگر اعلام کرد اطلاعات دریافتی از تیپ ۵ زندان تهران بزرگ «تصویری نگرانکننده» از شرایط نگهداری زندانیان ارائه میدهد.
بنا بر این گزارش، تراکم جمعیت تا حدود ۴۰۰ نفر در سالنهایی دارای فقط ۲۴۰ تخت، خوابیدن شمار زیادی از زندانیان در راهروها و حسینیه، کیفیت نامناسب آب، شیوع بیماریهای پوستی و قارچی، وضعیت نامطلوب غذا و نان، و اجبار زندانیان به خرید آب آشامیدنی، بخشی از مشکلاتی است که باعث ایجاد نگرانی درباره سلامت زندانیان شده است.
گردش مواد مخدر، جابهجایی مبالغ کلان مالی در داخل زندان، و انتظار سه تا چهارماهه برای ملاقات حضوری با خانواده نیز از دیگر مشکلاتی است که نگرانی خانوادهها زندانیان را افزایش داده است.
هر سالن در تیپ ۵ زندان تهران بزرگ دارای ۱۶ اتاق است و در هر اتاق ۱۵ تخت قرار دارد. مجموع ظرفیت تختهای هر سالن حدود ۲۴۰ نفر است. با این حال، گزارشها نشان میدهد که در حال حاضر حدود ۴۰۰ زندانی در هر سالن نگهداری میشوند.
ندامتگاه مرکزی تهران بزرگ یا زندان فشافویه که به «زندان حسنآباد قم» نیز معروف است، بزرگترین زندان ایران به شمار میرود. این مجتمع ابتدا با هدف نگهداری محکومان مواد مخدر ساخته شد، اما اکنون به عنوان زندان اصلی و مرکزی استان تهران طیف وسیعی از زندانیان با جرایم مختلف را در خود جای داده است.
