خبرگزاری رویترز میگوید احتمالا صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی ایران هرگز عملی نشود. این گزارش میافزاید یکی از ارکان اصلی آتشبس ماه گذشته میان واشینگتن و تهران، ایجاد یک صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی ایران بعد از جنگ بود.
جزئیات این طرح ممکن است با تلاش مشابهی که پس از توافق هستهای برجام در سال ۲۰۱۵ برای محدود کردن برنامه هستهای ایران انجام شد متفاوت باشد، اما احتمالاً نتیجه آن چندان متفاوت نخواهد بود.
پس از اجرای برجام، ایران موفق شد حدود ۳۷ میلیارد دلار قرارداد و تفاهمنامه با شرکتهای اروپایی و آسیایی از جمله ایرباس، پژو، توتال، سیانپی سی و غیره امضا کند. با این حال، رونق سرمایهگذاری وعده دادهشده هرگز محقق نشد.
بر اساس دادههای کنفرانس تجارت و توسعه ملل متحد، آنکتاد، ورود سالانه سرمایهگذاری مستقیم خارجی به ایران از ۳.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۶ به حداکثر ۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۷ رسید و سپس سقوط کرد.
حتی پروژه توسعه فاز ۱۱ میدان گازی پارس جنوبی به رهبری شرکت توتالانرژیز فرانسه نیز پس از خروج دونالد ترامپ از برجام در سال ۲۰۱۸ نیمهکاره رها شد.
در نگاه نخست، شرایط سال ۲۰۲۶ امیدوارکنندهتر به نظر میرسد. نخست اینکه ارقام بسیار بزرگتر هستند. افزون بر این، به گفته یک منبع آگاه که با رویترز گفتوگو کرده، صندوق بازسازی تاکنون بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار تعهد اولیه از سوی شرکتهای خصوصی در آسیا، کشورهای حاشیه خلیج فارس و آمریکا برای توسعه بخشهای انرژی، لجستیک، صنعت و حملونقل ایران جذب کرده است.
با این حال، هویت این سرمایهگذاران همچنان اعلام نشده است؛ موضوعی که با توجه به فاصله همیشگی میان اعلام تعهد و سرمایهگذاری واقعی، بر ابهامات افزوده است. نخستوزیر قطر که نقش میانجی توافق جمهوری اسلامی و آمریکا را دارد نیز رقم ۳۰۰ میلیارد دلار را صرفاً یک «هدف آرمانی» توصیف کرده است.
در همین حال، بسیاری از موانعی که یک دهه پیش بر سر راه شرکتهای غربی قرار داشت، همچنان پابرجاست. پس از برجام، کشورهای امضاکننده این توافق ناچار شدند با صدور بیانیهای مشترک، به مؤسسات مالی اطمینان دهند که ایران، با وجود شبکه پیچیده تحریمهای آمریکا، همچنان مقصدی قابل سرمایهگذاری است.
اما در سال ۲۰۲۶ این موانع حتی پیچیدهتر نیز شدهاند. آمریکا سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی قرار داده و وزارت خزانهداری آمریکا نیز اعلام کرده است که بخش عمران ایران تحت سلطه شرکتهای وابسته به سپاه است.
البته تفاهمنامه آمریکا و ایران که ماه گذشته امضا شد، صدور مجوزها و معافیتهای لازم برای صندوق بازسازی و همچنین لغو «همه انواع تحریمها» را وعده میدهد. اما این معافیتها معمولاً باید هر شش ماه یکبار تمدید شوند؛ موضوعی که مبنای مطمئنی برای سرمایهگذاریهای بلندمدت به شمار نمیرود.
افزون بر این، بسیاری از تحریمهای مرتبط با ایران در قوانین آمریکا تثبیت شدهاند و صرفاً با تصمیم قوه مجریه قابل لغو دائمی نیستند.
رویترز به ذخایر ۲ تریلیون دلاری سازمان سرمایهگذاری ابوظبی و صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی به عنوان گزینههای محتمل تامین مالی صندوق بازسازی ایران اشاره کرده، اما میگوید با توجه به حملات گسترده جمهوری اسلامی به این کشورها طی ماههای گذشته بعید است آنها صرفاً به درخواست واشینگتن هزینه احیای اقتصاد جمهوری اسلامی را بپردازند.
