آیا عربستان سعودی از استراتژی مرگبار هواپیماهای بدون سرنشین ایران کپی می کند؟ – هندوستان امروز

غرب آسیا ممکن است وارد مرحله خطرناک‌تر و پراکنده‌تر از نظر فناوری شود، مرحله‌ای که کمتر توسط جت‌های جنگنده پیشرفته و بیشتر توسط سیستم‌های بدون سرنشین ارزان و مقیاس‌پذیر تعریف شده است که می‌توانند به زیرساخت‌های حیاتی حمله کنند.

مهم‌ترین درسی که از درگیری‌های اخیر مرتبط با ایران گرفته شد، نه تنها ارتباط مداوم موشک‌ها، بلکه تأثیر مخرب پهپادهای ارزان‌قیمت بود. در میان آنها، سیستم‌های به‌سبک شاهد طراحی‌شده توسط ایران به‌عنوان یکی از ویژگی‌های تعیین‌کننده جنگ‌های منطقه‌ای مدرن ظاهر شده‌اند که هم برنامه‌ریزی دفاعی و هم دکترین تهاجمی را در چندین دولت تغییر شکل می‌دهند.

اکنون به نظر می رسد یکی از رقبای اصلی منطقه ای تهران در حال حرکت به سمت الگوی مشابه است.

مشارکت عربستان سعودی و ایالات متحده در تولید هواپیماهای بدون سرنشین

گزارش ها حاکی از آن است که یک ابتکار دفاعی جدید عربستان و آمریکا در حال آماده شدن برای ایجاد یک مرکز تولید پهپاد در نزدیکی ریاض است. گزارش شده است که این پروژه شامل شرکت دفاعی Vector Defence مستقر در یوتا و استارت آپ سعودی SR2 Defense Systems است که از طریق یک سرمایه گذاری مشترک به نام SR2Vector فعالیت می کند.

در مرکز این برنامه یک پهپاد تهاجمی یک طرفه به نام SKYWASP قرار دارد که برای عملیات در بردهای تا 1500 کیلومتر طراحی شده است. این پوشش عملیاتی از نظر استراتژیک مهم است: بخش بزرگی از منطقه خلیج فارس، از جمله زیرساخت های کلیدی شهری و انرژی را در فاصله قابل توجهی از قلمرو عربستان قرار می دهد. همچنین فاصله بین شرق عربستان سعودی و تهران را تقریب می زند و بر نقش بازدارندگی استراتژیک مورد نظر سیستم تاکید می کند.

اگر SKYWASP در مقیاس مستقر شود، نه تنها یک دارایی تاکتیکی، بلکه یک تغییر اعتقادی را نشان می‌دهد – به سمت سیستم‌های ضربتی قابل مصرف و تولید انبوه که برای اشباع به جای انحصار دقیق طراحی شده‌اند.

درس هایی از مدل جنگ پهپادی ایران

این تغییر بدون بررسی تأثیر برنامه هواپیماهای بدون سرنشین ایران در میدان جنگ قابل درک نیست. پهپادهای سری شاهد ایرانی به دلیل سادگی، هزینه تولید پایین و انعطاف پذیری عملیاتی به طور گسترده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. علیرغم طراحی نسبتاً پیچیده آنها در مقایسه با سیستم عامل های پیشرفته غربی، آنها اثربخشی استراتژیک را از طریق پایداری، برد و استقرار انبوه نشان داده اند.

تحلیلگران تخمین می زنند که برخی از انواع این پهپادها با قیمتی کمتر از 20000 تا 35000 دلار در هر واحد تولید می شوند. در مقابل، رهگیری آنها اغلب نیازمند سامانه های موشکی سطح به هوای پیشرفته است که میلیون ها دلار برای هر درگیری هزینه دارد.

این عدم تقارن محاسبات نظامی را در سراسر منطقه تغییر داده است. سیستم‌های دفاع هوایی سنتی که برای رهگیری هواپیماها، موشک‌های کروز یا تهدیدات بالستیک بهینه شده‌اند، در مواجهه با امواج مکرر سامانه‌های هوایی بدون سرنشین ارزان‌قیمت به طور فزاینده‌ای تحت فشار قرار می‌گیرند.

نتیجه نوع جدیدی از عدم تعادل مبادله هزینه است: مهاجم مدافع را مجبور می‌کند که منابع نامتناسبی را در هر رهگیری خرج کند، و به تدریج پایداری طولانی‌مدت را حتی زمانی که هواپیماهای بدون سرنشین با موفقیت نابود می‌شوند، از بین می‌برد.

حساب امنیتی عربستان سعودی

برای عربستان سعودی، این یک نگرانی انتزاعی نیست. طی سال‌های اخیر، این پادشاهی حملات متعدد پهپادی و موشکی را با هدف قرار دادن زیرساخت‌های نفتی، فرودگاه‌ها و سایت‌های صنعتی استراتژیک تجربه کرده است. این حوادث آسیب‌پذیری‌ها را حتی در تأسیسات با دفاع شدید، به‌ویژه زمانی که سیستم‌ها با تهدیدات هوایی کم‌هزینه هماهنگ یا مکرر مواجه می‌شوند، آشکار کرد.

زیرساخت های انرژی که در ثبات اقتصادی عربستان سعودی مرکزیت دارد، به ویژه حساس شده است. حتی اختلالات محدود به دلیل نقش پادشاهی در بازارهای جهانی انرژی، پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی بزرگی داشته است.

این آسیب پذیری ریاض را به سمت ارزیابی مجدد اولویت های دفاعی سوق داده است. برنامه ریزان سعودی به جای اتکا صرفا بر پلتفرم های پیشرفته وارداتی، به طور فزاینده ای بر ایجاد ظرفیت داخلی برای سیستم های جنگی نامتقارن و مقیاس پذیر متمرکز شده اند.

چشم انداز 2030 و صنعتی سازی دفاعی

این تغییر با اهداف گسترده‌تر استراتژی چشم‌انداز 2030 محمد بن سلمان، که هدف آن تغییر ساختار اقتصادی پادشاهی و کاهش وابستگی به تامین‌کنندگان خارجی در بخش‌های استراتژیک کلیدی است، نزدیک است.

یکی از ستون های اصلی این تحول، بومی سازی است: عربستان سعودی اهداف بلندپروازانه ای را برای تولید بخش قابل توجهی از تجهیزات دفاعی خود در داخل کشور تعیین کرده است. این نه تنها شامل سکوهای سنتی مانند وسایل نقلیه زرهی و سیستم‌های دفاع هوایی، بلکه سیستم‌های هوایی بدون سرنشین، سکوهای خودمختار و قابلیت‌های جنگ الکترونیکی می‌شود.

پروژه پیشنهادی SKYWASP مستقیماً در این مسیر قرار می گیرد. این نشان دهنده حرکت از تدارکات غیرفعال به مشارکت صنعتی فعال در فناوری های جنگی نسل بعدی است.

نقش ایالات متحده و همسویی استراتژیک

دخالت شرکت های دفاعی مرتبط با ایالات متحده نیز ماهیت در حال تحول روابط امنیتی واشنگتن در خلیج فارس را برجسته می کند. مشارکت Vector Defense و همتای سعودی آن نشان دهنده روند گسترده تری است: بازیگران صنعت دفاعی آمریکا به طور فزاینده ای در استراتژی های بومی سازی منطقه ای گنجانده شده اند، حتی در شرایطی که تنش های ژئوپلیتیکی با ایران همچنان اولویت های استراتژیک را شکل می دهد.

برای ایالات متحده، چنین مشارکت هایی اهداف متعددی را دنبال می کنند. آنها توانایی های بازدارندگی متحدان را تقویت می کنند، بار استقرار پیشروی ایالات متحده را کاهش می دهند و یکپارچگی صنعتی-نظامی با شرکای منطقه ای کلیدی را تعمیق می بخشند.

اما برای کشورهای خلیج، هدف متفاوت است. تاکید از وابستگی به تضمین‌های امنیتی خارجی به سمت ساختن سیستم‌های بازدارنده مستقل و مقیاس‌پذیر است که می‌توانند به سرعت به تهدیدات منطقه‌ای پاسخ دهند.

ظهور یک مسابقه تسلیحاتی هواپیماهای بدون سرنشین

پیامد وسیع‌تر این توسعه، تسریع مسابقه تسلیحاتی هواپیماهای بدون سرنشین منطقه‌ای است.

سیستم‌های بدون سرنشین کم‌هزینه اساساً آستانه توانایی حمله دوربرد را پایین می‌آورند. ایالت ها دیگر نیازی به ناوگان بزرگ هواپیماهای سرنشین دار یا موجودی موشک های گران قیمت برای انتقال قدرت در سراسر مرزها ندارند. در عوض، آن‌ها می‌توانند پهپادهای تولید انبوهی را که قادر به غلبه بر سیستم‌های دفاع هوایی از طریق تاکتیک‌های اشباع هستند، مستقر کنند.

از نظر عملی، میدان نبرد شلوغ تر، خودکار تر و از نظر اقتصادی نامتقارن تر می شود.

پیامدهای استراتژیک برای ثبات منطقه ای

انتشار این فناوری سوالات دشواری را برای ثبات منطقه ای ایجاد می کند. برخلاف پلتفرم های سنتی، ساخت، پنهان کردن و استقرار پهپادها نسبتاً آسان است. این امر اسناد را پیچیده تر و کنترل تشدید را دشوارتر می کند.

زیرساخت‌های حیاتی، تأسیسات نفتی، بنادر، نیروگاه‌های نمک‌زدایی، فرودگاه‌ها و مراکز ارتباطی، به طور فزاینده‌ای در معرض حملات بی‌نظیر سطح بالا نیستند، بلکه در معرض آزار و اذیت کم هزینه یا حملات اشباع هستند.

این منطق بازدارندگی را تغییر می دهد. توانایی ایجاد اختلالات اقتصادی محدود اما مکرر ممکن است از نظر استراتژیک به اندازه توانایی انجام یک حمله پر تاثیر باشد.

تقلید به عنوان تحول استراتژیک

شاید بارزترین ویژگی تغییر فعلی نوآوری نیست، بلکه تقلید است.

استراتژی هواپیماهای بدون سرنشین ایران که زمانی عمدتاً به عنوان یک تهدید نامتقارن برهم زننده تلقی می شد، اکنون توسط رقبای منطقه ای آن مورد مطالعه، تطبیق و به طور بالقوه تکرار شده است. آنچه به عنوان روشی برای جبران معایب نظامی متعارف آغاز شد، اکنون بر دکترین کشورهایی با بودجه دفاعی بسیار بیشتر تأثیر می گذارد.

اگر پروژه SKYWASP طبق گزارش پیش برود، این معکوس را نشان می دهد. قابلیتی که ابتدا با فشار بر زیرساخت های خلیج فارس مرتبط بود، اکنون ممکن است در برنامه ریزی تدافعی و تهاجمی خود کشورهای خلیج ادغام شود.

نتیجه گیری: یک فضای هوایی تکه تکه شده

محیط امنیتی غرب آسیا در حال ورود به مرحله ای است که در آن فضای هوایی دیگر تنها تحت سلطه هواپیماهای سرنشین دار پیشرفته یا سامانه های موشکی گران قیمت نیست. در عوض، با گسترش پلتفرم‌های کم‌هزینه و دوربرد بدون سرنشین، در حال تکه تکه شدن است.

نادیده گرفتن این کنایه دشوار است. همان دسته از سلاح‌هایی که زمانی آسیب‌پذیری‌های دفاعی خلیج‌فارس را آشکار می‌کرد، اکنون ممکن است به جزء اصلی موقعیت نظامی آینده آنها تبدیل شود.

اگر روندهای کنونی ادامه یابد، رقابت استراتژیک بعدی منطقه ممکن است با برتری هوایی سنتی تعریف نشود، بلکه با توانایی استقرار، حفظ و مقابله با انبوه پهپادهای ارزان قیمت در آسمان های مورد مناقشه مشخص شود.

– به پایان می رسد