جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، در مصاحبهای با انبیسی نیوز گفت «بسیار امیدوار» است جمهوری اسلامی با توافقی موافقت کند که شامل تعهد به عدم توسعه سلاح هستهای باشد.
او گفت مسئله دشوارتر این است که آیا تهران حاضر میشود با «نوعی سازوکار اجرایی» و «سازوکار نظارتی» موافقت کند؛ سازوکاری که به گفته او، به واشنگتن اطمینان دهد جمهوری اسلامی در آینده توافق را نقض نخواهد کرد.
اظهارات ونس پس از آن مطرح شد که جمهوری اسلامی، در پی اعلام سنتکام درباره حملات «دفاع از خود» آمریکا در روز دوشنبه، واشنگتن را به نقض آتشبس متهم کرد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که پرونده اورانیوم غنیشده به گره اصلی مذاکرات ایران و آمریکا تبدیل شده است.
مقامهای جمهوری اسلامی همچنان میگویند قصد ساخت سلاح هستهای ندارند، اما همزمان بر حفظ حق غنیسازی و باقی ماندن مواد غنیشده در داخل کشور تأکید میکنند.
رویترز به نقل از یک منبع ارشد ایرانی گزارش داده تهران با انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده به خارج از کشور موافقت نکرده و این موضوع بخشی از توافق مقدماتی با آمریکا نیست.
علی باقری، معاون سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، نیز در اظهاراتی که ایرنا آن را بازتاب داده، گفته بود مقامهای جمهوری اسلامی «هیچ قصدی» برای انتقال مواد هستهای غنیشده به کشور ثالث ندارند و مذاکرات اساساً بر چنین موضوعی متمرکز نیست.
این موضع در عمل با خواست واشنگتن و اسرائیل برای خروج یا تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشده در تضاد قرار میگیرد.
در داخل ساختار جمهوری اسلامی نیز پس از جنگ، بخشی از جریانهای تندروتر مواضع آشکارتری درباره تغییر دکترین هستهای گرفتهاند.
رویترز گزارش داده بحث درباره خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و حتی رفتن به سمت ساخت بمب، در رسانههای نزدیک به حاکمیت علنیتر شده است.
در یکی از نمونهها، تلویزیون حکومتی ایران بخشی پخش کرده بود که در آن یک چهره محافظهکار گفت ایران یا باید بمب بسازد یا آن را به دست آورد.
همزمان، برخی رسانههای داخلی نیز از طرح چنین ادبیاتی در برنامههای تلویزیونی خبر دادهاند.
سایت انتخاب گزارش کرد یک کارشناس شبکه افق مدعی شده شمار کسانی که در ایران خواهان ساخت بمب اتم هستند پس از جنگ ۱۲ روزه افزایش یافته و از ادعای «نزدیک ۹۰ درصد» سخن گفته است؛ ادعایی که قابل راستیآزمایی نیست، اما نشاندهنده رادیکالتر شدن بخشی از فضای رسانهای نزدیک به حاکمیت است.
در مقابل، دولت ترامپ تأکید میکند هر توافقی باید فراتر از یک تعهد لفظی باشد.
کاخ سفید موضع ترامپ را در یک جمله خلاصه کرده است: «ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.» دونالد ترامپ گفته تنها چیزی که در موضوع ایران اهمیت دارد این است که جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا نکند.
اسرائیل هم خواهان سختگیرانهترین نسخه توافق است. بنیامین نتانیاهو گفته هر توافق نهایی باید «خطر هستهای» جمهوری اسلامی را از میان ببرد؛ یعنی به گفته او، سایتهای غنیسازی برچیده شود و مواد هستهای غنیشده از خاک ایران خارج شود.
او تأکید کرده سیاست اسرائیل، مانند سیاست ترامپ، این است که جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا نکند.
بنابراین مسئله اصلی دیگر فقط این نیست که تهران بگوید دنبال بمب نیست. گره اصلی این است که چه کسی و با چه سازوکاری این تعهد را راستیآزمایی میکند. آیا اورانیوم غنیشده در ایران میماند یا خارج میشود و آیا بخش رادیکالتر حکومت پس از جنگ، اجازه میدهد چنین توافقی در داخل جمهوری اسلامی پایدار بماند یا نه.
