نتبلاکس، نهاد ناظر بر اختلالات اینترنت، اعلام کرد خاموشی دیجیتال در ایران وارد هفته دوازدهم و روز هفتادوهشتم شده است؛ محدودیتی بیسابقه که به گفته این نهاد، کشوری ۹۰ میلیونی را تا حد زیادی از اینترنت جهانی جدا کرده و حقوق بشر، اقتصاد و آزادیهای بنیادین شهروندان را در مقیاسی گسترده فرسایش میدهد.
این در حالی است که الیاس حضرتی، رئیس شورای اطلاعرسانی دولت، در سخنانی تازه گفته است سیاست دولت پزشکیان «گشایش اینترنت بینالملل» است و این سیاست «بروبرگرد ندارد».
حضرتی گفته است وقتی ۸۰ درصد مردم از فیلترشکن استفاده میکنند، فیلترینگ چه معنایی دارد و اگر هدف جلوگیری از دسترسی مردم به برخی سایتها بوده، این هدف نه تنها محقق نشده، بلکه به گفته او «بدتر» هم شده است.
او همچنین گفته اختلافنظرهایی میان مسئولان درباره گشایش اینترنت وجود دارد، اما دولت تلاش میکند این مسئله را از مسیر گفتوگو حل کند.
اما همزمان با این اظهارات، گزارشهای داخلی نشان میدهد محدودیتها نه فقط ادامه دارد، بلکه برخی ابزارهای پایه کار دیجیتال دوباره از دسترس خارج شدهاند.
خبرآنلاین گزارش داده است که کاربران زیادی در ایران از دسترسی نداشتن به گیتهاب خبر دادهاند؛ پلتفرمی که برای برنامهنویسان، توسعهدهندگان نرمافزار و پروژههای متنباز، ابزار اصلی کار محسوب میشود.
بر اساس این گزارش، گیتهاب اواخر فروردین و پس از حدود ۵۰ روز قطعی اینترنت، وارد «لیست سفید» شده بود، اما پس از حدود ۲۷ روز دوباره از این فهرست خارج شده و مقامهای رسمی توضیحی درباره آن ندادهاند.
گیتهاب زیرساخت کاری برنامهنویسان است. حذف یا محدود شدن آن به معنای اختلال مستقیم در نگهداری کدها، همکاری با تیمهای خارجی، رزومه حرفهای توسعهدهندگان و ادامه پروژههای نرمافزاری است.
همین موضوع باعث شده قطع یا محدود شدن آن نشانهای روشن از عبور بحران اینترنت از سطح فیلترینگ شبکههای اجتماعی به سطح مختل شدن ابزارهای تولید، اشتغال و صادرات خدمات دیجیتال باشد.
در همین زمینه، اقتصادنیوز در گزارشی از آسیب جدی به فریلنسرها، برنامهنویسان، طراحان و مترجمان خبر داده است. به نوشته این رسانه، اختلال اینترنت باعث شده بخشی از این نیروها ارتباط مؤثر با کارفرمایان خارجی را از دست بدهند، پروژههای نیمهکاره باقی بماند، پرداختهای ارزی مختل شود و اعتبار حسابهای کاری آنان در پلتفرمهای بینالمللی آسیب ببیند.
تناقض اصلی در همینجاست. مقامهای دولت میگویند اینترنت حق عمومی و برابر شهروندان است، اما ساختار دسترسی در عمل به سمت اینترنت گزینشی، لیست سفید و «اینترنت پرو» حرکت کرده است.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، گفته است پس از دور شدن سایه جنگ، وضعیت اینترنت بهتدریج به حالت عادی بازمیگردد و اینترنت پرو مصوبه شورای عالی امنیت ملی را دارد.
مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات دفتر پزشکیان، نیز گفته است اینترنت بینالملل «حتماً وصل خواهد شد» و دولت قصد دائمی کردن محدودیتها را ندارد، اما همزمان تأکید کرده است که در وضعیت جنگی، باز بودن کامل اینترنت بینالملل «قابل تصور نیست» و محدودیتها بر پایه ملاحظات امنیتی و نظامی اعمال شدهاند.
او همچنین گفته اینترنت پرو برای برخی کسبوکارها و فعالان اقتصادی طراحی شده تا امور ضروری و تجارت در دوره محدودیتها دچار اختلال جدی نشود.
همین توضیح، انتقادها درباره اینترنت طبقاتی را تقویت کرده است. اگر اینترنت یک حق عمومی است، چرا بخشی از جامعه باید برای دسترسی به اینترنت جهانی منتظر مجوز، نامهنگاری یا قرار گرفتن در فهرستهای خاص باشد؟ اگر اینترنت برای امنیت خطرناک است، چرا برای گروهی از فعالان اقتصادی یا صنفی مجاز میشود؟ و اگر امن است، چرا برای شهروندان عادی، دانشجویان، فریلنسرها و کسبوکارهای کوچک بسته میماند؟
این تناقض در صنعت گردشگری نیز دیده میشود. رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران گفته است صنعت گردشگری تنها طی دو ماه اخیر حدود پنج هزار میلیارد تومان زیان دیده و اختلال اینترنت و محدودیت دسترسی به فضای مجازی یکی از بزرگترین ضربهها به این صنعت بوده است.
به گفته او، نامه مربوط به اعطای اینترنت حرفهای یا «اینترنت پرو» به دفاتر خدمات گردشگری از سوی انجمن به معاون گردشگری ارائه شده و پیشبینی میشود در روزهای آینده این امکان در اختیار آژانسها قرار گیرد.
این روند نشان میدهد دسترسی به زیرساختی حیاتی، بهجای آنکه برای همه شهروندان و فعالان اقتصادی تضمین شود، به فرآیندی اداری، صنفی و گزینشی تبدیل شده است.
در واقع، دولت از یک سو از گشایش اینترنت بینالملل و دسترسی برابر سخن میگوید، و از سوی دیگر، گروههای مختلف اقتصادی برای دریافت سطحی از دسترسی قابل استفاده، ناچار به نامهنگاری و دریافت مجوز میشوند.
منتقدان میگویند ادامه این روند، اینترنت را از یک زیرساخت عمومی برای زندگی، آموزش، کار و تجارت، به امتیازی طبقهبندیشده تبدیل کرده است؛ امتیازی که برخی صنفها و گروههای دارای ارتباط اداری میتوانند به آن نزدیک شوند، اما شهروندان عادی، فریلنسرها، دانشجویان، برنامهنویسان مستقل و کسبوکارهای کوچک همچنان از دسترسی پایدار و آزاد محروم میمانند.
