شش هفته پس از دور ویرانگر حملات آمریکا و اسرائیل که منجر به کشته شدن رهبر ایران، آیتالله علی خامنهای و آغاز درگیری منطقهای گستردهتر شد که جان بیش از 3000 نفر را گرفت، واشنگتن و تهران اکنون آماده یک تنظیم مجدد دیپلماتیک هستند. قرار است مقامات دو طرف در این شهر دیدار کنند هتل سرنا پاکستان در 11 آوریل برای اولین گفتگوی حضوری خود از زمان تشدید تنش، تلاشی که ظاهراً با هدف ایجاد یک چارچوب صلح پایدار انجام می شود. با این حال، زمانبندی بر شکنندگی آن لحظه تأکید میکند: این نشست پس از آتشبس با میانجیگری پاکستان انجام میشود که چند ساعت پس از اعلام آن از ریل خارج شد و این موضوع افشا شد. پیچیدگی های جنگ چند جانبه.
فروپاشی هم سریع و هم گویا بود. چند ساعت پس از آتش بس، آژیرهای حمله هوایی در سراسر کشورهای خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، قطر، کویت و بحرین به صدا درآمد و رهگیری موشکی آسمان را روشن کرد. تقریباً همزمان، اسرائیل یکی از شدیدترین حملات خود را در چند دهه اخیر به لبنان انجام داد، به طور چشمگیری دامنه درگیری را گسترش می دهد و هر چشم انداز فوری برای کاهش تنش را تضعیف می کند.
تهران، یکی از حامیان اصلی لبنان، با خشم آشکار واکنش نشان داد و نشان داد که ادامه تجاوز میتواند نه تنها آتشبس، بلکه خود مسیر دیپلماتیک را نیز به خطر بیندازد. در گزارشهای قبلی اشاره شده بود که ایران ممکن است از مذاکرات صلح در پاکستان خارج شود، اما بر اساس آخرین بهروزرسانی، رهبران دو طرف احتمالا در این نشست شرکت خواهند کرد.
چه کسی در نشست آمریکا و ایران در پاکستان شرکت خواهد کرد؟
دخالت مقامات عالی رتبه نشان دهنده جدیت حمله هر دو طرف به این دیدار است. کاخ سفید تایید کرده است که جی دی ونس معاون رئیس جمهور، استیو ویتکاف، فرستاده ارشد رئیس جمهور دونالد ترامپ و جرد کوشنر، دامادش، سمت آمریکایی را رهبری خواهد کرد.
ویتکاف و کوشنر هر دو قبلاً در تماسهای پشتیبان شرکت کردهاند و انتظار میرود که نقشی محوری در شکلدهی نه تنها خطوط، بلکه جهت استراتژیک هر توافق احتمالی داشته باشند.
در طرف ایرانی، مشارکت با تردید آشکار و پیامهای مختلط مشخص شده است که نشان دهنده بیاعتمادی به این فرآیند است. گمانه زنی ها در مورد تحریم احتمالی در پی ادامه حملات اسرائیل به لبنان تشدید شد. سفیر ایران در پاکستان، رضا امیری مقدم، به طور خلاصه به دنبال رفع این تردیدها بود و در روز X اعلام کرد که هیئت تهران در 9 آوریل برای “مذاکرات جدی” بر اساس یک پیشنهاد 10 ماده ای وارد می شود. با این حال، حذف بعدی پست او تنها باعث تقویت تصورات مبنی بر عدم اطمینان و مراکز قدرت رقیب در دستگاه تصمیمگیری ایران شد.
قرار است عباس عراقچی وزیر امور خارجه و محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی ریاست هیات ایرانی را بر عهده داشته باشند. یکی از نمایندگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)، نهاد نظامی قدرتمندی که رهبری پاسخ عملیاتی ایران در درگیریهای جاری را برعهده دارد، به طور قابلتوجهی در شرکت تایید شده غایب است.
حضور معاون رئیسجمهور مستقر آمریکا در کنار رهبری عالی دیپلماتیک و پارلمانی ایران، مذاکرات را فراتر از تعامل معمولی ارتقا میدهد. به نظر می رسد هر دو طرف با اسلام آباد نه به عنوان مکانی برای گفت و گوهای اکتشافی، بلکه به عنوان تلاشی پرخطر و قابل مشاهده برای تنظیم مجدد معادله ژئوپلیتیکی به سرعت رو به وخامت رفتار می کنند.
چرا مذاکرات ایران و آمریکا احتمالاً با شکست مواجه می شود؟
خط گسل مرکزی در همان دلیلی است که آتش بس تقریباً به محض اعلام از ریل خارج شد: لبنان.
چه زمانی شهباز شریف نخست وزیر پاکستان آتش بس را اعلام کردوی آن را به عنوان “یک آتش بس فوری در همه جا، از جمله لبنان و جاهای دیگر” توصیف کرد. آن قاب بندی به سرعت و به طور علنی در تناقض قرار گرفت. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، ضمن حمایت از مکث در رویارویی مستقیم با ایران، اعلام کرد که «آتش بس دو هفته ای شامل لبنان نمی شود».
کاخ سفید این موضع را تقویت کرد و کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی گفت: “لبنان بخشی از آتش بس نیست. این موضوع به همه طرف های درگیر در آن مخابره شده است.”
این فقط یک تفاوت در تفسیر نیست. به قلب موضع مذاکره ایران ضربه می زند. یکی از عناصر کلیدی پیشنهاد 10 مادهای تهران، توقف عملیات نظامی علیه گروههای مسلح متحدش در سراسر منطقه از جمله حزبالله است. ایالات متحده و اسرائیل با حذف صریح لبنان، عملاً یک خواسته اصلی ایران را حتی قبل از شروع گفتگوها رد کرده اند.
تحولات میدانی فقط این تناقض را عمیق تر کرده است. اسرائیل نه تنها پس از اعلام آتش بس به حملات خود به لبنان ادامه داد، بلکه به طور قابل توجهی آنها را تشدید کرد. یکی از سنگین ترین بمباران های آن در چند دهه اخیر. به گفته مقامات لبنانی، حملات اسرائیل حدود 1700 کشته و بیش از یک میلیون نفر را از ریشه درآورده است. رویترز گزارش داد که حداقل 400 جنگجوی حزب الله کشته شده اند.
ایران این اقدامات را نقض تفاهم تفسیر کرده است. تهران بارها استدلال کرده است که ادامه حملات در لبنان اعتبار هر چارچوب آتش بس را تضعیف می کند. ایران بار دیگر تنگه هرمز را بست. مقامات ایرانی همچنین هشدار دادهاند که حملات مداوم میتواند هم از آتشبس و هم از روند دیپلماتیک گستردهتر خارج شود.
با این حال، اسرائیل موضع ثابتی را حفظ کرده است. ضمن حمایت از توافق با ایران، تصریح کرده است که عملیات نظامی این کشور در لبنان ادامه خواهد داشت. این یک تناقض ساختاری در هسته مذاکرات را آشکار می کند. ایران، همراه با میانجیهایی مانند پاکستان، با این مناقشه بهعنوان منطقهای و مرتبط با یکدیگر برخورد میکند. در مقابل، ایالات متحده و اسرائیل تلاش می کنند آتش بس را به یک چارچوب دوجانبه محدودتر محدود کنند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این شکاف را تقویت کرد و نوشت: “شرایط آتش بس ایران و آمریکا روشن و صریح است: آمریکا باید انتخاب کند – آتش بس یا ادامه جنگ از طریق اسرائیل. نمی تواند هر دو را داشته باشد. جهان کشتارهای لبنان را می بیند. توپ در زمین آمریکا است و جهان نظاره گر است که آیا به تعهدات خود عمل خواهد کرد یا خیر.”
تهران مواضع خود را قبل از مذاکرات تندتر کرده و هشدار داده است که هرگونه نقض آتش بس، به ویژه در لبنان و سراسر جهان. “محور مقاومت”، “هزینه های صریح و پاسخ های قوی” را به دنبال خواهد داشت. محور مقاومت که اغلب توسط دولت های غربی به عنوان محور شرارت از آن یاد می شود، شامل شبکه ای از گروه های مورد حمایت ایران مانند حزب الله است. برای ایران، این اتحادها جزء لاینفک استراتژی منطقه ای آن است. برای اسرائیل، انهدام حزب الله همچنان یک هدف اصلی است. ناسازگاری این مواضع فضای کمی برای همگرایی باقی می گذارد.
“اسرائیل در حال پخش اسپویلر”
تحلیلگران معتقدند که این تنش در حال شکل گیری مسیر مذاکرات است. مسعود خالد، سفیر سابق پاکستان در چین، به الجزیره گفت: “اسرائیل برای تضعیف این روند نقش یک خرابکار را بازی می کند. هدف از بمباران بی امان لبنان سناریویی است که در آن احزاب مواضع خود را سخت تر می کنند و این روند به هم می ریزد. در این مرحله، ما می توانیم به طور احتیاطی و احتیاط آمیز صحبت کنیم. و ممکن است نیاز به تمدید فراتر از مهلت 15 روزه باشد.”
سحر خان، یک تحلیلگر مستقر در واشنگتن، به یک مانع عمیق تر اشاره کرد. او گفت: «عدم اعتماد بزرگترین مانع است. در حال حاضر، هم واشنگتن و هم تهران تلاش میکنند با طرح خواستههای حداکثری نشان دهند که «پیروز» شدهاند، اما اگر این آتشبس پابرجا بماند و عملاً برآورده شوند، این مهمترین گام خواهد بود».
او همچنین لبنان را به عنوان نقطه شکست احتمالی معرفی کرد. او گفت: “یک راه حل پایدار تنها در صورتی قابل دستیابی است که اسرائیل حملات را متوقف کند. در تمام دورهای مذاکرات، این اسرائیل است که با حمله به ایران آنها را شکسته است. در نهایت، این به آمریکا بستگی دارد: آتش بس را رها کنید و به ایران حمله کنید یا به اسرائیل بگویید به آتش بس پایبند باشد وگرنه.”
دانیا تافر، مدیر اجرایی مجمع بین المللی خلیج فارس، یک نقص ساختاری در این روند را برجسته کرد. وی گفت: «اسرائیل بهعنوان طرف جنگ و کسی که بیشترین منافع را در ادامه این جنگ دارد، باید بخشی از مذاکره و حل و فصل نهایی باشد». در غیر این صورت، آنها همیشه می توانستند استدلال کنند که اسرائیلی ها با شرایط هیچ توافقی موافقت نکرده اند.
این غیبت همچنان بر مذاکرات سایه افکنده است. حتی با ظهور سیگنالهای دیپلماتیک در جاهای دیگر، تضادها همچنان ادامه دارد. روز پنجشنبه، نتانیاهو پس از وعده های مکرر برای ادامه حمله به لبنان، ابراز علاقه کرد که با لبنان گفتگو کند.
وی گفت: با توجه به درخواستهای مکرر لبنان برای آغاز مذاکرات مستقیم با اسرائیل، دیروز به کابینه دستور دادم که مذاکرات مستقیم با لبنان را در اسرع وقت آغاز کنند و محور مذاکرات خلع سلاح حزبالله و برقراری روابط صلحآمیز بین اسرائیل و لبنان خواهد بود.
جوزف عون، رئیسجمهور لبنان نیز چندی پیش گفت: «تنها راهحل برای وضعیت لبنان، دستیابی به آتشبس بین اسرائیل و لبنان و به دنبال آن مذاکرات مستقیم بین آنهاست».
با این حال، حتی این گشایش موازی با شرایطی محدود می شود که بعید است برای همه طرف ها قابل قبول باشد. اصرار اسرائیل بر خلع سلاح حزب الله مستقیماً منافع استراتژیک ایران را به چالش می کشد و تضمین می کند که مسئله لبنان حل نشده باقی می ماند.
تنها یک ساعت بعد، نتانیاهو بیانیهای ویدیویی منتشر کرد و گفت که در لبنان آتشبس وجود ندارد و قول داد به حمله به حزبالله ادامه دهد، بیانیهای که میتواند ایران را بیشتر عصبانی کند.
غیبت اسرائیل در این مذاکرات و اختلاف نظر بر سر موضوع لبنان بر مذاکرات آتی آمریکا و ایران سایه افکنده است. این اختلاف به شرایط مشارکت محدود نمی شود، بلکه به تعریف خود تعارض گسترش می یابد. تا زمانی که لبنان برای یک طرف مرکزی و برای طرف دیگر در حاشیه باشد، این شکاف ممکن است برای دیپلماسی بسیار گسترده باشد.
– به پایان می رسد
تنظیم کنید
