سازمان دیدهبان حقوق بشر و شبکه حقوق بشر کردستان نسبت به شرایط هزاران نفر بازداشتی در ایران، از جمله زندانیان سیاسی و کودکان، همزمان با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل ابراز نگرانی کردند.
طبق بیانیه این دو سازمان که روز پنجشنبه، ۱۳ فروردین، منتشر شد، افراد بازداشت شده در معرض خطر آسیب و مرگ ناشی از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، و همچنین موارد نقض شدید حقوق بشر توسط مقامات ایران، از جمله اعدام دستهجمعی، خودسرانه و مخفیانه قرار دارند.
این دو سازمان با اشاره به موارد بسیار گستردۀ بازداشت ناشی از سرکوب اعتراضهای دیماه ۱۴۰۴ گفتهاند، تا قبل از آغاز حملات هوایی، مقامات ایران دهها هزار معترض، از جمله کودکان، و نیز مدافعان حقوق بشر، وکلا و کادر درمان را بهطور گسترده و خودسرانه بازداشت کرده بودند.
بسیاری از این افراد در بازداشتگاههای مخفی و غیررسمی که توسط نهادهای امنیتی و اطلاعاتی اداره میشوند نگهداری شده و در معرض ناپدیدسازی قهری قرار گرفتهاند. حتی از هویت تمام این افراد نیز اطلاعات کاملی در دست نیست.
دیدهبان حقوق بشر و شبکه حقوق بشر کردستان در بیانیه خود گفتهاند: «زندانیان، از جمله هزاران نفر که بهطور خودسرانه در ایران بازداشت شدهاند، با تهدیدی دوگانه روبهرو هستند: خشونت از سوی مقامات که سابقه کشتار در زندانها را دارند، و همچنین بمبهای آمریکا و اسرائیل».
از زمان آغاز جنگ در ابتدای اسفندماه گذشته، بازداشتشدگان، خانوادههای آنها و سازمانهای حقوق بشری بارها از مقامات ایران خواستهاند زندانیان را آزاد کنند، از جمله به دلایل بشردوستانه. اگرچه تعدادی از بازداشتشدگان، اغلب با وثیقههای بسیار سنگین، آزاد شدهاند، مقامات از آزادی همه بازداشتشدگان، بهویژه زندانیان سیاسی، و اعطای مرخصی بشردوستانه به سایر زندانیان خودداری کردهاند.
در عوض، مقامات قوه قضاییه علاوه بر تهدید روزانه مردم همچنان فعالان، مخالفان، اعضای اقلیتهای قومی و مذهبی مانند کردها و بهاییان، و سایر افراد را به اتهام فیلمبرداری یا عکسبرداری از حملات و ارسال آن به رسانهها بازداشت میکنند.
دیدهبان حقوق بشر و شبکه حقوق بشر کردستان با اشاره به انجام اعدامها همزمان با حملات هوایی نگرانی خود را نسبت به «اعدامهای دستهجمعی، خودسرانه و مخفیانه در سایه جنگ» ابراز کردهاند.
دیدهبان حقوق بشر و شبکه حقوق بشر کردستان گفتهاند با ۱۲ نفر، از جمله خانوادههای زندانیان، مدافعان حقوق بشر و منابع آگاه درباره چندین زندان گفتوگو کرده و همچنین گزارشهای سایر سازمانهای حقوق بشری، اطلاعات منتشرشده در شبکههای اجتماعی، بیانیههای رسمی و گزارشهای رسانههای دولتی را بررسی کردهاند.
مصاحبهشوندگان، از جمله بستگان زندانیان، درباره تهدیدهای جدی ناشی از حملات نظامی آمریکا و اسرائیل و نیز نقض شدید حقوق بشر توسط مقامات ایران صحبت کردند.
یکی از بستگان یک زندانی در زندان اوین گفت: «زندانیان در اوین صدای انفجارهای بلند و وحشتناک را میشنوند. احساس میکنند خیلی نزدیک است، اما دسترسی آنها برای دانستن محل واقعی حملات حتی محدودتر از مردم بیرون است… یک شب حدود ساعت ۲ بامداد، در عرض یک ساعت بیش از ۲۰ موج انفجار را در بند خود حس کردند.»
دو سازمان حقوق بشری با اشاره به هدف قرار گرفتن کلانتریها و مراکز امنیتی وابسته به وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران در جریان حملات هوایی آمریکا و اسرائیل گفتهاند «برخی از این مراکز بهطور معمول محل نگهداری بازداشتشدگان، بهویژه زندانیان سیاسی، هستند که اغلب بدون ارتباط با بیرون و در شرایطی معادل ناپدیدسازی قهری نگهداری میشوند.»
در بیانیه مشترک این دو سازمان نسبت به وخامت شرایط زندانها هم ابراز نگرانی شده است. منابع طرف گفتوگو با این دو سازمان گفتهاند از زمان آغاز جنگ، هم مقدار و هم کیفیت غذا در زندانها کاهش یافته و زندانیان از دسترسی به دارو و درمان محروم شدهاند.
یکی از منابع گفت: «مقدار غذا کم شده و کیفیت آن هم پایین آمده است. حتی کسانی که بیماری شدید دارند هم برای درمان به خارج منتقل نمیشوند… زندانیان حتی به درمانگاه زندان هم برده نمیشوند.»
به گفته این منابع، زندانیانی که به شرایط نامناسب اعتراض میکنند، در معرض سرکوب و خشونت قرار دارند.
دیدهبان حقوق بشر و شبکه حقوق بشر کردستان میگویند «بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه (قوانین جنگ)، زندانها و بازداشتگاهها اصولاً اهداف غیرنظامی محسوب میشوند. نقض جدی این قوانین توسط افراد با قصد مجرمانه میتواند بهعنوان جنایت جنگی تلقی شود.»
این دو سازمان اعلام کردند که کشورهای عضو سازمان ملل باید مقامات ایران را تحت فشار قرار دهند تا «فوراً همه افراد بازداشتشده خودسرانه را آزاد کنند، تمامی اعدامها را متوقف کنند و مقررات داخلی مربوط به آزادی یا مرخصی بشردوستانه زندانیان را اجرا کنند.»
این دو سازمان از همه طرفهای درگیر در جنگ اخیر خواستهاند که حفاظت از غیرنظامیان را در اولویت قرار دهند.
نگرانی از وضعیت نرگس محمدی در زندان
بیانیه دو سازمان حقوق بشری همزمان با افزایش نگرانی سازمانها، نهادها و فعالان حقوق بشر دیگر است که در هفتههای اخیر نسبت به وضعیت افراد زندانی از جمله زندانیان سیاسی همزمان با حملات هوایی هشدار دادهاند.
در همین باره روز ۱۱ فروردین «ائتلاف آزادی نرگس» با انتشار گزارشی اعلام کرد که نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، پس از بروز علائم حمله قلبی در زندان زنجان، در وضعیت «بحرانی» قرار دارد و همچنان از دسترسی به خدمات درمانی تخصصی «محروم» است.
عفو بینالملل نیز روز چهارشنبه ۱۲ فروردین با صدور بیانیهای از مقامات ایرانی خواست تا «فوراً و بدون قید و شرط»، نرگس محمدی را آزاد کنند و تا زمان آزادیاش، «فوراً مراقبتهای پزشکی تخصصی را در بیمارستانی خارج از زندان برای او فراهم کنند.»
یک منبع آگاه به عفو بینالملل گفت که نرگس محمدی در زندان زنجان در حالت بیهوشی با اندامهای سرد، بیحسی و چرخش چشمها به عقب پیدا شد. پزشک زندان گفت که او احتمالاً دچار حمله قلبی شده است. اما مقامات همچنان از انتقال او به بیمارستان خودداری کردند.
بنیاد نرگس محمدی چندین بار نسبت به وضعیت خطرناک زندانیان سیاسی و معترضان بازداشتشده که پس از حملات نظامی ایالات متحده و اسرائیل به ایران، پشت میلههای زندان گرفتار شدهاند، عمیقاً ابراز نگرانی کرده است.
نرگس محمدی برنده جایزه صلح نوبل روز ۲۱ آذر ۱۴۰۴ پس از شرکت در مراسم هفتم درگذشت خسرو علیکردی، وکیل دادگستری در مشهد بازداشت شد. این فعال حقوق بشر پس از ماهها زندان در مشهد، به زندان زنجان منتقل شد.
