در حالی که قطع کامل اینترنت در ایران از ۲۴۰ ساعت گذشته است، آن هم در شرایط جنگی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی از تمهیدات در این زمینه برای کسانی خبر داد که بهگفتهٔ او «میتوانند صدا را به جهان برسانند».
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت مسعود پزشکیان، روز سهشنبه ۱۹ اسفند این خبر را اعلام کرد اما توضیحی درباره این افراد و منظورش از «رساندن صدا» نداد، اما از اظهارات او اینطور برداشت میشود فعالان رسانهای همصدا با حکومت مشمول این نوع از اینترنت طبقاتی میشوند.
او گفته که دربارهٔ رفع قطع سراسری اینترنت در ایران «ملاحظاتی» وجود دارد و «تمهیداتی اندیشیده شده است که کسانی که میتوانند صدا را به دیگران برسانند، امکاناتی برایشان فراهم شود.»
این در شرایطی است که بر اساس گزارش نتبلاکس که وضعیت اینترنت در جهان را رصد میکند، سطح دسترسی کاربران عادی به اینترنت در داخل ایران، پس از گذشت ۲۴۰ ساعت قطعی، همچنان فقط حدود یک درصد برآورد میشود.
قطع اینترنت در شرایط جنگی در ایران موجب شده است که شهروندان حتی نتوانند درباره نقاطی که هدف حمله قرار گرفته و وضعیت خانواده و آشنایان خود خبری بگیرند؛ اتفاقی که فشارهای روانی را به شدت بر آنها افزایش داده است.
قطع اینترنت در ایران که از روز ابتدای حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند آغاز شد، در کنار یکطرفه شدن تماسهای بینالمللی و عدم دسترسی به بیشتر شبکههای ماهوارهای خارج از کشور، بخش گستردهای از شهروندان ایران را در بیخبری نگه داشته است.
همزمان با این خاموشی، تلویزیون جمهوری اسلامی تبلیغات گستردهای انجام میدهد و کاربرانی که پس از دهها ساعت قطعی، موفق به وصل شدن به اینترنت جهانی میشوند، در نخستین گزارشهای خود، روایت میکنند که آنچه در شبکههای اجتماعی و سایتهای خبری خارجی میخوانند، با روایت حکومت در صداوسیما درباره جنگ کاملاً متفاوت است.
برخی کاربران شبکههای اجتماعی نیز نوشتهاند با آنکه حکومت از آغاز اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ دسترسی به اینترنت را قطع کرد، اما آنها با نصب برخی اپلیکشینهای داخلی، امکان تماس تصویری و ارسال عکس و متن را به داخل کشور داشتند؛ چیزی که پس از کشتهشدن علی خامنهای در نخستین روز جنگ، همچون تماسهای تلفنی، صوتی، یکطرفه و بسیار کوتاه شده است.
انسداد حسابهای برخی هواداران حکومت در شبکه ایکس
اگرچه دولت جمهوری اسلامی روز ۱۹ اسفند موضوع اعطای دسترسی به اینترنت جهانی برای برخی افراد ویژه را رسانهای کرد، اما این رانت پیش از این و از جمله اندکی بعد از سرکوب خونین اعتراضات دیماه و قطع اینترنت اعطا شده بود.
اتفاقی که بارها به عنوان «تبعیض سیستماتیک» شهروندان توسط حکومت، مورد انتقاد داخلی و خارجی قرار گرفته و بخشی از امتیازات ویژه حکومت در زمینههای مختلف به «خودیها» تلقی شده است.
با آنکه دسترسی به اینترنت سفید در چند روز نخست جنگ بسیار محدود بود، اما در روزهای اخیر بهمرور طیف وسیعتری را در بر گرفته است.
در روزهای گذشته تهدید علنی ایرانیانی که از جنگ علیه جمهوری اسلامی حمایت میکنند، در شبکه ایکس به اندازهای عیان شد، که این شبکه حسابهای کاربری شمار قابلتوجهی از کاربران شناختهشدۀ هوادار حکومت در این پلتفرم را در پی گزارشهای مبنی بر «تهدید» مسدود کرد.
ماجرا از آنجا آغاز شد که حسین دهباشی، مستندساز، در پستی این دسته از ایرانیان را «خائن» خواند و آنها را تهدید کرد که «دیر یا زود» مثل «سگ» کشته خواهند شد. شمار دیگری از کاربران حامی حکومت نیز این پست را بازنشر کردند.
این موضوع و تهدیدهای مستقیم دیگر که فعالان رسانهای حامی حکومت علیه گروه بزرگی از ایرانیان خارج و داخل کشور منتشر کردند، منجر به بستهشدن حسابهای کاربری شماری از آنان شده است.
بررسی صفحات این فعالان رسانهای در شبکهٔ ایکس نشان میدهد که این افراد از جمله کسانی هستند که با مسدود شدن حسابهایشان مواجه شدهاند: حسین دهباشی، محمدعلی آهنگران (روحانی و فرزند صادق آهنگران مداح معروف دوران جنگ ایران و عراق)، محمدمهدی فاطمی صدر، وحید اشتری، سجاد عابدی، امیر تنها، علی بهادری جهرمی (سخنگوی دولت ابراهیم رئیسی که شبکه ایران اینترنشنال را هدف مشروع خوانده بود)، میثم مطیعی (مداح محبوب علی خامنهای)، علیرضا مستوفی، علی بیطرفان، سهراب صالحی، امیرحسین ثابتی، سیدعلی موسوی و مهدی رسولی (مداح)، یاسر جبرائیلی، مهدی نیکخواه، محمدمسیح یاراحمدی، مهدی روحانیفرد، محمدحسین راجی، کوروش علیانی، محمدحسین پویانفر، مهدی فضائلی (عضو دفتر علی خامنهای).
شماری از این افراد دنبالکنندگان قابلتوجهی داشتند و با آنکه تلاش کردند حسابهای دیگری در شبکه ایکس باز کنند، اما مدیران این شبکه مانع این اقدام شدند.
کلابهاوس فارسی
در روزهای اخیر که دسترسی هواداران حکومت و نیز افراد همداستان با روایت حکومت از جنگ افزایش یافته، حضور آنها با استفاده از اینترنت سفید در کلابهاوس فارسی که محل بحث و گفتوگو دربارۀ مسائل سیاسی، و در حال حاضر، جنگ به عنوان مهمترین موضوع سیاسی روز است، نیز افزایش قابلتوجهی یافته است.
شمار زیادی از این افراد، همان رویکردی را که هواداران حکومت در شبکهٔ ایکس پیاده میکردند، دنبال کرده و تلاش دارند با برچسب خیانت به حامیان دخالت نظامی، تأکید بر پررنگکردن خسارتهای حملات آمریکا و اسرائیل به ویژه در زمینه زیرساختی و غیرنظامی، ایرانیان داخل و خارج را جدا کرده و به ویژه ایرانیان خارج از کشور را به «جنگطلبی»، بیتوجهی به امنیت هممیهنان داخل ایران، تأسیسات ملی، بناهای تاریخی، متهم کرده و وجود شکافی بزرگ را بین ایرانیان داخل و خارج القا کنند.
در دوران اعتراضات دیماه و پس از دسترسی کاربران همسو با حکومت به اینترنت سفید هم، شماری از آنها در شبکههای مختلف اجتماعی از جمله کلابهاوس، آمار غیردولتی از کشتهشدگان را که نهادهای حقوق بشری اعلام میکردند، زیر سؤال برده و در آنها تشکیک ایجاد میکردند.
برخی دیگر نیز به طور مستقیم و غیرمستقیم همسو با دولت مسعود پزشکیان، بر وجود «تروریستها» در اعتراضات تأکید کرده و آنها را عامل افزایش شمار قربانیان معرفی میکردند؛ واژهای که مقامات جمهوری اسلامی برای نخستینبار برای معترضان به کار بردند و بر اساس آن، شیوۀ برخورد با معترضان تغییر کرد.
ارگان حقوق بشری «هرانا» مستقر در واشینگتن، در گزارشی از ۵۰ روز نخست اعتراضات ایران که از دیماه آغاز شد، نوشت که شش هزار و ۴۸۸ معترض غیرنظامی کشتهشده در اعتراضات را شناسایی کرده است. هرانا شمار نیروهای نظامی و حکومتی کشتهشده را نیز ۲۰۷ نفر گزارش کرد.
محدودیتهای شهروندان با قطع اینترنت
قطع اینترنت در ایران زندگی عادی شهروندان را نیز مختل کرده است.
فارغ از بیخبری در شرایط جنگی که نتبلاکس آن را به «گروگانگیری» ۹۰ میلیون ایرانی تشبیه کرده، گزارشها از داخل ایران حاکی از مشکلات شهروندان در موارد بسیاری از جمله دریافت دارو بر اساس نسخههای الکترونیک است.
محمد جمالیان عضو کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی روز سهشنبه ۱۹ اسفند در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا گفت که در برخی موارد، بهدلیل قطع اینترنت، نسخههای الکترونیکی بیماران باز نشده است.
او گفته: «نسخه این بیماران کاغذی نبوده است و با کد ارجاع آمدهاند که وقتی به داروخانه و آزمایشگاه مراجعه کردهاند سیستم قطع بوده است و به دلیل عجله بیمار به او داروی آزاد دادهاند».
علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، نیز از مشکل در برقراری ارتباط دانشآموزان با شبکه «شاد» در بسیاری از نقاط کشور بهدلیل ضعف اینترنت خبر داده است.
او روز ۱۷ اسفند به خبرگزاری ایرنا گفته که «بسیاری از دانش آموزان امروز نتوانستند به موقع از طریق شبکه آموزشی شاد در کلاسهای مجازی شرکت کنند که این هم ناشی از مشکلات شبکه اینترنت (ضعیف بودن) بود».
او با اشاره به گلایه والدین از نحوه فعالیت شبکه شاد در روز نخست آموزش غیرحضوری، اظهار داشت: «در صورت وجود مشکل در بستر شبکه ملی شاد، از روشهای جایگزین برای آموزش دانشآموزان استفاده خواهد شد». فرهادی به این روشها اشارهای نکرده است.
این در حالی است که با توجه به شراط جنگی کشور، آموزش حضوری در مدارس تعطیل و فرآیند آموزش تا پایان سال جاری (۲۸ اسفند) از طریق شبکه شاد و به صورت غیرحضوری و مجازی انجام میشود.
دانشگاههای کشور نیز پس از شروع سال تحصیلی و آغاز اعتراضات بیسابقه و گسترده نسبت به سیاستهای جمهوری اسلامی و علی خامنهای رهبر پیشین حکومت و شعار در حمایت از حکومت پهلوی، ابتدا غیرحضوری و بعد بهطور کلی تعطیل شدند.
گزارشها از ایران همچنین حاکی از افزایش سرسامآور قیمت بستههای اینترنتی و هزینههای تماس به ویژه با خارج از کشور است.
وزارت ارتباطات دولت پزشکیان از زمان قطع اینترنت در روز ۹ اسفند هنوز هیچ بیانیهای رسمی در این زمینه منتشر نکرده است.
این در حالی است که مقامهای رسمی جمهوری اسلامی از جمله علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی، عباس عراقچی وزیر خارجه، محمدباقر قالیباف رئیس مجلی شورای اسلامی و دیگر مقامهای حکومت ایران سالهاست آزادانه در شبکههای اجتماعی حضور دارند و به بیان دیدگاههای خود در قبال ایران و جهان میپردازند.
سازمان حقوق بشری آرتیکل ۱۹ ماه گذشته میلادی اعلام کرده بود که جمهوری اسلامی با الگوبرداری از مدل سرکوب دیجیتال چین، سانسور اینترنت و نظارت گسترده بر فعالیت کاربران را افزایش داده است.
نتبلاکس نیز وضعیت ایران را «اوروِلی» معرفی کرده و سازمانهای حقوق بشری نیز خواستار وصل دوباره دسترسی به اینترنت جهانی در ایران شده و تأکید کردهاند که این محدودیت در شرایط جنگی، جان شهروندان بیشتری را به خطر میاندازد.
