یک روز پس از تأکید وزیر دفاع آمریکا بر در جریان بودن تحقیق درباره بمباران مدرسه دخترانه در میناب، نظر محققان ارتش آمریکا و گزارش راستیآزمایی روزنامه نیویورک تایمز از «مسئولیت احتمالی» ایالات متحده در این فاجعه حکایت دارد؛ هرچند رویترز میگوید تحقیق در این باره «هنوز کامل نشده و به نتیجه قطعی نرسیده است».
عملیات مشترک اسرائیل و آمریکا روز شنبه، ۹ اسفندماه، با دو موج شروع شد. یکی از آنها در تهران صورت گرفت که به مرگ علی خامنهای و دهها مقام عالیرتبه دیگر جمهوری اسلامی انجامید. در گزارشها آمده است که اسرائیل با تکیه بر اطلاعات سازمان سیآیای مسئول این حمله بود.
اما موج بعدی در همان روز در جنوب ایران اتفاق افتاد، در حاشیه جنوبی کشور در نزدیکی خلیج فارس، در استان هرمزگان.
در همان روز مقامهای محلی استان هرمزگان اعلام کردند که یک مدرسه دخترانه به نام شجره طیبه هم هدف قرار گرفته و دهها دانشآموز در این حمله جان خود را از دست دادهاند.
آمار جانباختگان را فرماندار شهرستان میناب در روز یکشنبه، دهم اسفندماه، به ۱۶۵ کشته و ۹۶ زخمی بهروز کرد و کانال شورای هماهنگی تشکلهای فرهنگیان نوشت در این حمله «دستکم ۱۰۸ کودک بیگناه جان باختند».
رادیوفردا بهطور مستقل نمیتواند این آمار را تأیید یا تکذیب کند، اما تصاویر و ویدئوهایی منتشر شده است که آواربرداری از این محل را نشان میدهد. بعداً عکسهایی هم از وسایل خونین این دانشآموزان در رسانههای داخل کشور منتشر شد.
بر اساس گزارشهایی که پیشتر منتشر شده، مقامهای جمهوری اسلامی اجازه دسترسی خبرنگاران به محل واقعه را ندادهاند. در همین زمینه خبرگزاری فرانسه یک روز پس از رخداد نوشت که نتوانسته است به طور مستقل به محل این مدرسه دسترسی پیدا کند تا خبر را راستیآزمایی کند.
ارتش اسرائیل روز شنبه اعلام کرد که حدود ۵۰۰ نقطه در ایران را بهوسیله ۲۰۰ جنگنده هدف قرار داده اما هیچ توضیحی در مورد حمله به این مدرسه نداد و بعد هم اعلام کرد که «هیچ ارتباطی با این مدرسه» در عملیات خود نیافته است.
پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در پاسخ به پرسشی درباره این حمله گفت: «تنها چیزی که میتوانم بگویم این است که ما در حال تحقیق هستیم و البته هرگز اهداف غیرنظامی را هدف قرار نمیدهیم». مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، نیز گفت که آمریکا «عمداً یک مدرسه را هدف قرار نمیدهد».
در همین زمینه خبرگزاری رویترز روز پنجشنبه، ۱۴ اسفندماه، به نقل از دو مقام آمریکایی که به نامشان اشاره نکرد، گزارش داد که «محققان ارتش آمریکا باور دارند که احتمالاً» ارتش این کشور مسئول حمله به مدرسه بوده است.
رویترز با این حال تأکید کرد که این تحقیق «هنوز کامل نشده و به نتیجه قطعی نیز نرسیده است»، بنابراین هنوز در این تحقیق رسمی مشخص نیست که دلیل حمله چه بوده و از چه مهماتی در این حمله استفاده شده است.
همزمان اما روز پنجشنبه روزنامه نیویورکتایمز به جمع رسانههایی پیوست که در یک هفته گذشته در این باره تحقیق کرده و تلاش کردهاند این واقعه را راستیآزمایی کنند.
نیویورک تایمز نوشت این حمله «به نظر میرسد بخشی از حمله به یک پایگاه دریایی مجاور مدرسه در جنوب ایران بوده است؛ جایی که مقامهای آمریکایی گفتهاند ارتش این کشور هدف گرفته است».
در گزارش این روزنامه که بر اساس شواهد و مدارکی چون تصاویر ماهوارهای و گزارشها در شبکههای اجتماعی و ویدئوهای راستی آزماییشده نوشته شده، آمده است که مدرسه دخترانه شجره طیبه در میناب در قالب یک حمله نقطهزنی هدف قرار گرفته که همزمان با یک حمله به پایگاه متعلق به نیروی دریایی سپاه اتفاق افتاده است.
تأکید بر «نقطهزنی» به معنای رد فرضیه «موشک فراری» است که شاید به اشتباه به مدرسه برخورد کرده باشد.
در تمام تصاویر و نقشههایی که از محل حمله منتشر شده، میتوان دید که مدرسه در ساختمانی جدا، اما درست در کنار یک پایگاه بوده و حتی عکسهایی در کانال «مملکته» منتشر شد که وجود یک برج دیدهبانی در حیاط مدرسه را نشان میدهد.
پیشتر برخی کانالهای خبری از همجواری این مدرسه با چند ساختمان سازمانی متعلق به سپاه پاسداران خبر داده بودند، اما رسانههای حکومتی ایران در این مورد سکوت کردهاند.
در شبکههای اجتماعی هم این مدرسه دبستانی دخترانه به نام شجره طیبه «متعلق به نیروی دریایی سپاه» معرفی شده است. با این حال در فهرست نامهایی که از دانشآموزان کشتهشده منتشر شده، نام چندین پسر هم دیده میشود.
نیویورک تایمز از جمله مدارک به بیانیههای رسمی اشاره میکند که نشان میدهند در همان زمان حمله، ارتش آمریکا در حال حمله به اهداف نیروی دریایی ایران در نزدیکی تنگه هرمز و خلیج فارس بوده است.
در همین زمینه یک خبرنگار تحقیقی آزاد همزمان با نشست خبری پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، عکسی از یک نقشه از جنوب ایران متعلق به ارتش آمریکا منتشر کرد که مکان مدرسه شجره طیبه را درست در میان اهداف ارتش در روز اول جنگ نشان میداد.
کاخ سفید در واکنش به انتشار این گزارش نیویورک تایمز اعلام نتیجه را به کامل شدن تحقیقات وزارت جنگ ایالات متحده موکول کرده است.
روز پنجشنبه، بخش راستیآزمایی شبکه جهانی بیبیسی هم گزارشی منتشر کرد مبنی بر این که مدرسه هدف «بیش از یک حمله» بوده است. این گزارش تازه تأیید اخباری است که پیشتر منتشر شده حاکی از این که ساختمانهای آن محل هدف یک حملهٔ دوضرب بوده، ساختمانها یک بار هدف قرار گرفته و بار دیگر زمانی که مردم محلی خود را به آن رساندهاند، محل مدرسه بار دیگر بمباران شده است.
به نوشته نیویورک تایمز به نقل از کارشناسان این حوزه، مدرسه میناب «بهاشتباه» یا بر اساس «اطلاعات کهنه و بهروزنشده» هدف قرار گرفته است. بر اساس گزارشهای جداگانه، کار تهیه و فهرستبندی صدها هدفی را که در روز اول در ایران مورد حمله قرار گرفت نرمافزار هوش مصنوعی آنتروپیک برای پنتاگون و نیروهای نظامی آمریکا انجام داده است.
پیشتر روزنامه گاردین در گزارشی در همین زمینه گفته بود که مدل هوش مصنوعی «کلود» متعلق به شرکت آنتروپیک در این عملیات به کار گرفته شده و با کوتاه کردن «زنجیره کشتار» از شناسایی هدف تا تأیید حقوقی و اجرای حمله، نقشی کلیدی در افزایش سرعت عملیات داشته است.
بر اساس کنوانسیون ژنو و بهویژه پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷، طرفهای درگیر در جنگ موظفاند میان اهداف نظامی و غیرنظامیان تفکیک قائل شوند و از حمله به اموال غیرنظامی مانند مدارس خودداری کنند، مگر آنکه این اماکن «بهطور مؤثر» به هدف نظامی تبدیل شده باشند.
همچنین بر اساس این قوانین بینالمللی، حتی در صورت وجود هدف نظامی در نزدیکی مدرسه، حملاتی که خسارت نامتناسب به غیرنظامیان وارد کند یا بدون اتخاذ تدابیر احتیاطی لازم انجام شود، ممنوع است.
بر اساس اساسنامه دیوان کیفری بینالمللی نیز «حمله عامدانه به اهداف غیرنظامی» میتواند «جنایت جنگی» محسوب شود.
در همین زمینه یونسکو، سازمان آموزشی زیرمجموعه سازمان ملل، روز یکشنبه ضمن ابراز نگرانی عمیق از اثرات بالا گرفتن تنش در خاورمیانه بر مدارس و دانشآموزان هشدار داد که کشته شدن دانشآموزان «نقض جدی» قوانین بینالمللی است.
