سازمان حقوق بشر ایران از پایان گرفتن اعتصاب غذای زندانیان محکوم به اعدام در زندان قزلحصار پس از دیدار مقامهای جمهوری اسلامی با اعتصابکنندگان خبر داد.
همزمان، واکنشهای علنی و عمومی به اعدام دو نفر دیگر از معترضان دی ۱۴۰۴ در اصفهان خبرساز شده است و برخی چهرههای فرهنگی این اعدامها را تلاش حکومت برای جلوگیری از رخدادهایی مشابه اعتراضات دیماه توصیف کردهاند.
سازمان حقوق بشر ایران روز هفتم مرداد اعلام کرد مقامهای جمهوری اسلامی در دیدار با زندانیان اعتصابی قزلحصار وعده دادند اجرای اعدامهای مرتبط با مواد مخدر را در این زندان موقتاً متوقف میکنند و همزمان، شش زندانی محکوم به اعدام در پروندههای مرتبط با مواد مخدر هم از انفرادی به بند عمومی بازگردانده شدند.
این اعتصاب غذا از ۲۲ تیر درپی انتقال شش زندانی محکوم به اعدام در پروندههای جرائم مرتبط با مواد مخدر به سلولهای انفرادی در واحد ۲ زندان قزلحصار آغاز شده بود. این واحد محل نگهداری حدود یک هزار و ۵۰۰ زندانی محکوم به اعدام با اتهامهای مرتبط با مواد مخدر است.
محمود امیری مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، با استقبال از توقف موقت اعدامها در زندان قزلحصار گفت: «توقف اعدامهای مرتبط با جرائم مواد مخدر در این زندان، حتی اگر موقتی باشد، نشان میدهد حکومت هرگاه هزینه سیاسی این اعدامها افزایش یابد، میتواند اجرای آنها را متوقف کند.»
آقای امیری مقدم در عین حال تأکید کرد «نباید فراموش کنیم که صدها نفر دیگر که به اتهام جرائم مرتبط با مواد مخدر به اعدام محکوم شدهاند، همچنان در دیگر زندانهای ایران در معرض خطر قریبالوقوع اعدام قرار دارند. این توقف باید به تمامی زندانهای کشور تعمیم یابد و نخستین گام در مسیر پایان دادن کامل به مجازات اعدام برای جرائم مرتبط با مواد مخدر باشد».
سازمان حقوق بشر ایران به نقل از یک منبع آگاه گفته است که تعلیق اعدام در زندان قزلحصار در مرحله نخست تنها برای سه ماه در نظر گرفته شده است.
اعدامهای مرتبط با جرائم مواد مخدر بیشترین سهم از اعدامهای سالانه در ایران را به خود اختصاص میدهد. سازمان حقوق بشر ایران در سال ۲۰۲۵، تعداد ۷۹۵ مورد اعدام مرتبط با مواد مخدر را ثبت کرد که نسبت به ۵۰۳ مورد سال ۲۰۲۴، ۵۸ درصد افزایش نشان میداد.
همچنین از آغاز سال ۲۰۲۶ تاکنون، دستکم ۱۳۶ نفر به اتهام جرائم مرتبط با مواد مخدر اعدام شدهاند.
واکنشهای گسترده به اعدامهای اخیر
پایان اعتصاب غذای زندانیان در زندان قزلحصار همزمان با واکنشهای عمومی گسترده به اعدام دو نفر دیگر از معترضان دی ۱۴۰۴ در اصفهان رخ داد.
بامداد سهشنبه ششم مرداد، حکم اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری حسینآبادی در ارتباطات با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ ملکشهر اصفهان اجرا شد. پس از اجرای اعدام، پیامها و ویدئوهای متعددی در شبکههای اجتماعی از تجمع شبانه مردم معترض به این اعدامها منتشر شد.
به دنبال این اعدامها، شماری از فعالان سیاسی و مدنی، زندانیان سیاسی و چهرههای فرهنگی و هنری داخل ایران، به اعدامهای سیاسی اخیر واکنش نشان دادند.
از جمله سه زندانی سیاسی محبوس در زندان اوین، با انتشار بیانیهای، ضمن محکوم کردن افزایش اعدامها و بازداشتهای گسترده، جمهوری اسلامی را متهم کردند که از جنگ بهعنوان پوششی برای تشدید سرکوب داخلی استفاده میکند.
ابوالفضل قدیانی، رضا ولیزاده و محمد نجفی، امضاکنندگان این بیانیه، نوشتند که حکومت ایران پس از «شکست در میدان نبرد»، میکوشد با افزایش اعدامها «اقتدار از دسترفته» خود را بازسازی کند.
امضاکنندگان افزودند که جمهوری اسلامی با تشدید اعدامها و سرکوب، در پی ایجاد فضای هراس در جامعه و خاموش کردن اعتراضها است.
رضا ولیزاده، یکی از امضاکنندگان این بیانیه، روزنامهنگار ایرانی-آمریکایی و خبرنگار پیشین رادیو فردا است که پس از چند سال اقامت در خارج از ایران، اسفند ۱۴۰۲ برای دیدار با خانوادهاش به ایران بازگشت و اول مهر ۱۴۰۳ بازداشت شد.
حسابهای کاربری مصطفی تاجزاده، زندانی سیاسی، و توماج صالحی، خواننده معترض، در شبکههای اجتماعی نیز با انتشار پیامهایی حاوی هشنگ «نه به اعدام» به کارزار اخیر پیوستند.
حسین سناپور، نویسندهٔ سرشناس، نیز با انتشار یادداشتی، ضمن انتقاد از روند دادرسیهای غیرعلنی، این اعدامها را تلاش حکومت برای جلوگیری از رخدادهایی مشابه اعتراضات دیماه توصیف کرد.
آقای سناپور همچنین نوشت این اعدامها «بیاعتنا به اضطراب و حال خراب مردم از شرایط جنگی» و نیز بیاعتنا به توصیهها و درخواستهای افراد و جریانهای مختلف انجام میشود و به نظر میرسد تصمیمگیرندگان «اعدام را بهترین وسیلهٔ شوکهکردن و منفعلکردن حاملان این خشم و نارضایتی و اضطراب» میدانند.
حسین سناپور همچنین با تأکید بر بیاعتنایی حکومت به درخواستها و هشدارها نوشت: «با همهی ناامیدی از شنیدهشدن و مؤثربودن حرفمان و فقط تا بدانند که چه قدر مخالفیم با این نحوهی دادرسیها و محاکمهها و اعدامها، میگوییم: اعدام نکنید.»
همایون غنیزاده، بازیگر و کارگردان، نیز ادامهٔ اجرای احکام اعدام در شرایط جنگ و بحران را بهشدت مورد انتقاد قرار داد و با زبانی کنایهآمیز نوشت اگر جنگ، فقر، محرومیت، زندان و دیگر فشارها نتوانستهاند جامعه را تحت تأثیر قرار دهند، «خبر اعدام ـ آن هم در ملأعام ـ حتماً میتواند امید، پویایی و نشاط را به جامعه تزریق کند.»
او در بخش دیگری از این یادداشت، با اشاره به مشکلاتی مانند جنگ، تورم، تحریم، زندان، قطع اینترنت و آسیب به زیرساختها، نوشت که «اعدام است که این منظومه را کامل میکند.»
مصطفی آلاحمد، رضا درمیشیان و علی احمدزاده از دیگر فیلمسازانی هستند که با استفاده از هشتگ «اعدام نکنید» به موج اعدامها واکنش اعتراضی نشان دادهاند.
همزمان، اعتراضها و انتقادهای برخی چهرههای سرشناس در شبکههای اجتماعی به اعدامها در ایران، واکنش تند و تهدیدآمیز خبرگزاری تسنیم را در پی داشت.
این خبرگزاری نزدیک به سپاه در مطلبی که روز چهارشنبه ۷ مرداد منتشر کرد، سلبریتیهای معترض به اعدامها را «وطنفروش» خواند و نوشت در برخورد با آنان «یک بار برای همیشه باید تعارف و رودربایستی و مصلحتاندیشی را کنار گذاشت».
خبرگزاری تسنیم در این مطلب همچنین این سلبریتیها را به «دلسوزی برای تروریستها» متهم کرد و نوشت قوه قضائیه و مراجع امنیتی باید «چند نفر از آنها را احضار، محاکمه و زندانی کنند» و «دفاعیات سلبریتیها از افکار پوسیده و تهی آنها را به مردم نشان دهند تا تشت رسوایی آنها به زمین بیفتد و دیگر آبرویی برایشان نماند».
حکومت ایران در هفتههای اخیر موج تازهای از اعدامهای سیاسی را آغاز کرده است، اما پس از اعدام سیاسی دو نفر دیگر در روز سهشنبه در اصفهان، واکنشها به آن با استفاده از هشتگ «اعدام نکنید» و «نه به اعدام» بسیار گستردهتر از قبل شکل گرفت.
