خبرگزاری تسنیم روز دوشنبه اعلام کرد درآمد نفت در بودجه ۱۴۰۵ تا پایان مرداد ۱۱۰ درصد محقق شده است.
این در حالی است که رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی، حدود یک ماه پیش در گفتوگوی ویژه خبری تلویزیون دولتی گفته بود: «درآمد ما از فروش نفت صفر شده؛ یک واقعیتی است که نفت صادر نمیکنیم.»
عبدالناصر همتی در همین گفتوگو افزود «تقریباً صادرات نفت قطع شده» اما «برنامهریزیمان آنقدر درست بوده که منابع ارزی داریم». همتی گفت به رهبر جمهوری اسلامی نامه نوشته که بابت تأمین کالای اساسی و دارو نگران نباشد و «اکنون در بازار هیچ کمبودی وجود ندارد».
تسنیم از رقم ریالی واریزشده به خزانه سخن میگوید و همتی از حجم صادرات. اما فاصله میان آن دو، وقتی مفروضات بودجه بررسی شود، معنادار میشود. بودجه سال ۱۴۰۵ روی سه فرض بسته شد اما هر سه فرضیه تغییر کردهاند.
بر پایه تحلیل مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، بودجه ۱۴۰۵ قیمت هر بشکه نفت صادراتی را حدود ۵۴ دلار و حجم صادرات نفت و میعانات را حدود یک میلیون و ۴۵ هزار بشکه در روز در نظر گرفت. برنت امروز ۱۰۷ دلار است. به همین محاسبه، با فرض ثابت ماندن حجم صادرات، هر یک دلار افزایش قیمت حدود ۳۸۱ میلیون دلار به ارزش سالانه صادرات میافزاید.
فرض دوم نرخ ارز بود. بودجه با دلار ۱۴۰ هزار تومان نوشته شد و دلار امروز ۲۳۸ هزار تومان است، یعنی نزدیک ۷۰ درصد بالاتر. همان مقدار دلار نفتی، ریال بهمراتب بیشتری به خزانه میریزد.
فرض سوم خودِ هدف بود. درآمد ارزی صادرات نفت خام و میعانات در بودجه ۱۴۰۵ از ۳۸ میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار به ۲۰ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار کاهش یافت و سهم دولت از ۱۰ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار به ۷ میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار رسید — افتی ۳۴ درصدی.
مرکز پژوهشهای مجلس در آذرماه سال گذشته درباره لایحه بودجه هشدار داده بود درآمد نفتی با وجود کاهش چشمگیر نسبت به سال پیش، همچنان حدود ۱۵ درصد بیشبرآورد است و ۴۰ هزار میلیارد تومان کسری به دولت تحمیل میکند.
آنچه در هیچ گزارشی نیامده، حجم واقعی صادرات پنج ماه نخست است.
بر پایه دادههای شرکت کپلر، واردات نفت ایران از سوی چین در مرداد به ۵۳۴ هزار بشکه در روز افت کرد که نزدیک به نیمی از فرض بودجه است. از زمان محاصره آمریکا در تیرماه نیز هیچ نفتکش غولپیکر حامل نفت ایرانی از تنگه هرمز عبور نکرده است.
به گزارش رویترز، صادرات نفت ایران در جریان نخستین دور محاصره دریایی در خردادماه به کمتر از ۳۰۰ هزار بشکه در روز رسیده بود. وزارت دفاع آمریکا نیز برآورد کرده بود ایران تنها در دو هفته نخست محاصره ۴ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار درآمد نفتی از دست داده است.
رقم اعلامی خود دولت هم طی سه هفته سه بار تغییر کرده است: منابع وزارت نفت دو هفته پیش به خبرگزاری فارس ۹۹ درصد گفتند، فارس یک هفته پیش ۱۰۲ درصد و تسنیم امروز ۱۱۰ درصد.
بر اساس همین گزارشها، وزارت نفت در چهار ماه نخست سال ۷ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار ارز نفتی در اختیار بانک مرکزی گذاشت.
دو پرسش بیپاسخ مانده است و آن هم اینکه رقم ۱۱۰ درصد ریالی است یا دلاری، و بر پایه چه حجمی از فروش؟
بدون پاسخ به این دو، عدد میتواند همزمان درست و بیمعنا باشد، چون وقتی قیمت نفت دو برابر و دلار ۷۰ درصد گران میشود، فروش کمتر هم میتواند ریال بیشتری بسازد.
