ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده، روز سهشنبه ۱۹ اسفند گفت پنتاگون در حال بررسی راههایی برای اسکورت امن کشتیها از تنگهٔ هرمز است.
معمولاً حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع صادراتی جهان از این تنگه عبور میکند، اما ایران که در ساحل شمالی آن قرار دارد عملاً آن را بسته است.
بر اساس دادههای سازمان ملل، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۹ اسفند، عبور و مرور کشتیها از این تنگه ۹۷ درصد کاهش یافته است.
آمریکا در تلاش است بازارهای نفت را که نگران تبدیل شدن جنگ به یک بحران جهانی انرژی هستند، آرام کند.
گزارش خبرگزاری رویترز در این زمینه را بخوانید.
آنچه در خطر است
تنگهٔ هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که خلیج فارس را به دریای عمان متصل میکند و تنها مسیر دریایی خروج نفت و گاز برای کشورهایی مانند کویت، ایران، عراق، قطر و امارات متحده عربی محسوب میشود.
قیمت نفت در روز ۱۸ اسفند برای مدتی به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۲ رسید.
سازمان ملل هشدار داده که افزایش شدید قیمت نفت میتواند بحران تازهای در هزینههای زندگی ایجاد کند؛ مشابه آنچه پس از حملهٔ روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ رخ داد.
ادامهٔ جنگ همچنین میتواند باعث ایجاد شوک در بازار کودهای شیمیایی شود و امنیت غذایی جهان را به خطر بیندازد.
طبق دادههای شرکت تحلیلی کپلر، حدود ۳۳ درصد از کودهای جهان، از جمله گوگرد و آمونیاک، از تنگهٔ هرمز عبور میکنند.
یک جنگ طولانی ممکن است ترس از بحران اقتصادی جهانی مشابه شوکهای نفتی خاورمیانه در دههٔ ۱۹۷۰ را افزایش دهد.
ایران چه تهدیدی کرده است؟
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدار داده که هر کشتی که از تنگه عبور کند هدف قرار خواهد گرفت. از آغاز درگیریها تاکنون دستکم ۱۱ کشتی مورد حمله قرار گرفتهاند.
با این حال بیشتر ترددها متوقف شدهاند؛ بخشی به دلیل احتیاط و بخشی به این دلیل که شرکتهای بیمه حق بیمهها را تا حدود ۳۰۰ درصد افزایش دادهاند.
آمریکا و دیگر کشورها چه وعدهای دادهاند؟
دونالد ترامپ روز ۱۲ اسفند گفت آمریکا برای نفتکشهایی که از تنگه عبور میکنند پشتیبانی نظامی فراهم خواهد کرد.
او همچنین اعلام کرد که به شرکت مالی توسعه آمریکا دستور داده است تا برای شرکتهای کشتیرانی، بیمه و ضمانت فراهم کند.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، گفت چند کشور اروپایی، هند و برخی کشورهای آسیایی در حال برنامهریزی برای یک مأموریت مشترک جهت حفاظت از کشتیها هستند، اما چنین عملیاتی احتمالاً تنها پس از پایان جنگ انجام میشود.
فرانسه حدود ۱۲ ناو جنگی از جمله ناوگروه هواپیمابر خود را به شرق مدیترانه، دریای سرخ و احتمالاً تنگهٔ هرمز اعزام میکند.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، نیز با رهبران آلمان و ایتالیا دربارهٔ گزینههای حمایت از کشتیهای تجاری در تنگه گفتوگو کرده است.
ژنرال دن کین گفت: «ما در حال بررسی طیفی از گزینهها هستیم»، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
چرا تأمین امنیت هرمز دشوار است؟
وضعیت تنگهٔ هرمز از نظر دفاعی بسیار پیچیده است. مسیرهای کشتیرانی فقط حدود دو مایل دریایی عرض دارند و کشتیها باید در نزدیکی جزایر ایرانی و سواحل کوهستانی که برای نیروهای ایرانی پوشش ایجاد میکند تغییر مسیر دهند.
آیا حفاظت از کشتیها عملی است؟
اگرچه نیروی دریایی متعارف ایران تا حدود زیادی نابود شده، اما سپاه پاسداران هنوز سلاحهای زیادی برای ضربه زدن در اختیار دارد؛ از جمله قایقهای تندرو، شناورهای بدون سرنشین، زیردریاییهای کوچک، مینهای دریایی و حتی جتاسکیهای حامل مواد منفجره.
طبق گزارش مرکز «اطلاعات تابآوری»، ایران ماهانه توانایی تولید حدود ۱۰ هزار پهپاد را دارد.
به گفتهٔ تام شارپ، فرماندهٔ بازنشسته نیروی دریایی بریتانیا، در کوتاهمدت میتوان با هفت یا هشت ناوشکن که پوشش هوایی فراهم کنند روزانه سه یا چهار کشتی را از تنگه عبور داد، اما حفظ چنین عملیاتی برای ماهها به منابع بسیار بیشتری نیاز دارد.
حتی اگر توان ایران برای استفاده از موشکهای بالستیک، پهپادها و مینهای شناور از بین برود، کشتیها همچنان در معرض عملیات انتحاری خواهند بود.
کوین رولندز از مؤسسه «روسی» گفت اگر جنگ چند هفته ادامه یابد، احتمالاً نوعی عملیات اسکورت شکل خواهد گرفت.
او افزود: «جهان نیاز دارد نفت از خلیج فارس جریان داشته باشد، بنابراین برنامهریزی برای ایجاد تدابیر حفاظتی در حال انجام است».
تجربهٔ گلوگاههای دیگر منطقه
حوثیهای یمن که متحد ایران هستند، با وجود داشتن توان نظامی بسیار کمتر، توانستند بیش از دو سال اکثر تردد کشتیها در دریای سرخ و تنگهٔ بابالمندب را مختل کنند، حتی با وجود حضور نیروهای آمریکا و اتحادیه اروپا.
به همین دلیل بسیاری از شرکتهای کشتیرانی هنوز مسیر طولانیتر آفریقا را انتخاب میکنند.
آیا جایگزینی برای هرمز وجود دارد؟
امارات و عربستان سعودی تلاش کردهاند با ساخت خطوط لوله نفت مسیرهایی برای دور زدن تنگهٔ هرمز ایجاد کنند، اما این مسیرها هنوز بهطور کامل عملیاتی نیستند و حملهٔ حوثیها به خط لوله شرق-غرب عربستان در سال ۲۰۱۹ نشان داد که این گزینهها نیز آسیبپذیر هستند.
