میلیونها کرد در ایران زندگی میکنند و بیشتر آنها در دو استان کردستان و کرمانشاه متمرکز هستند.
پس از جنگ جهانی دوم، در سال ۱۹۴۶ دولتی به نام جمهوری مهاباد به رهبری قاضی محمد در بخشی از شمال غرب ایران تشکیل شد که از حمایت سیاسی و نظامی اتحاد جماهیر شوروی برخوردار بود. این دولت کمتر از یک سال دوام آورد و پس از خروج نیروهای شوروی و ورود ارتش ایران سقوط کرد، اما بعدها به نمادی مهم در تاریخ سیاسی و هویت ملی کردها تبدیل شد.
از آن زمان تاکنون در مناطق کردنشین ایران چندین دوره درگیری میان گروههای مسلح کردی و حکومت مرکزی رخ داده و این درگیریها معمولاً با عملیات نظامی گسترده دولتها پایان یافته است.
در روزهای اخیر گزارشهایی درباره احتمال نقش نیروهای کرد مخالف جمهوری اسلامی در عملیات علیه ایران منتشر شده و از جمله شبکه سیانان گزارش داده که گفتوگوهایی میان دولت دونالد ترامپ و برخی رهبران کرد در عراق درباره همکاری احتمالی انجام شده است.
بهگزارش این رسانه، برخی گروههای کرد ایرانی ممکن است در یک عملیات زمینی احتمالی در غرب ایران مشارکت داشته باشند؛ هرچند مقامهای آمریکایی این گزارشها را تأیید نکردهاند.
آیا کردها با نزدیک شدن به آمریکا میتوانند خاطرهٔ دولت مهاباد را زنده کنند؟
در برنامهٔ رادیویی «پاراگراف اول»، فریبا محمدی، معاون دبیرکل حزب کوملهٔ زحمتکشان از آلمان، و امیرحسین گنجبخش، کنشگر سیاسی جمهوریخواه با گرایش ملی از آمریکا، به بحث پرداختهاند.
مسلحیم برای دفاع و نه جدایی
فریبا محمدی، عضو حزب کومله، میگوید احزاب کرد حتی در دو تا سه دههٔ گذشته که فعالیت نظامی نداشتند، از جامعهٔ کردستان تغذیه کرده و نیروی پیشمرگ داشتهاند.
خانم محمدی مسئلهٔ مسلح شدن احزاب کرد را صرفاً دفاعی میداند و میگوید آنها در آنچه این عضو حزب کومله قیام ۱۳۵۷ مینامد، در مقابل نیروهای حاکم اسلامی ایستادند و سالها مبارزه کردند.
فریبا محمدی به اعتراضهای ۱۴۰۱ که از آن با عنوان انقلاب ژینا نام میبرد اشاره کرده و میگوید آنها از آن هنگام تلاش کردهاند سیاستها و مواضعی به نفع مردم کردستان و ایران بگیرند.
خانم محمدی ضمن تأیید ضمنی گفتوگوی احزاب کرد با مقامهای آمریکایی برای ورود به درگیریها با ایران میگوید آنها به سراغ احزاب کرد آمدهاند، نه اینکه احزاب به دنبال کمک خارجی رفته باشند، و اگر امروز هم احزاب کرد احساس نیاز کنند، اقدام خواهند کرد تا به خواستههایشان برسند.
سخنگوی حزب کومله ضمن نام بردن از کردها با عنوان یک ملت میگوید انکار آنچه او ملتها مینامد، منجر به ناپایداری و تنش میشود و بهگفتۀ او، کردها نیروی پیشمرگ خود را از جامعهشان میگیرند.
فریبا محمدی با تأکید بر حق تعیین سرنوشت میگوید که منظورش از این حق، مشارکت برابر در ادارهٔ سرزمین و مسیر توسعهٔ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است و نه جدایی.
خانم محمدی با تأکید بر اینکه «احزاب کرد همواره مسلح بودهاند، هستند و در صورت نیاز خواهند ماند»، میگوید ائتلاف پنج حزب کرد که بهتازگی شکل گرفته، هیچ قصد جنگی ندارد و فعالیتهای مسلحانه تنها در خدمت دفاع از کردستان است.
ملت ایران نه ملتهای ایران
امیرحسین گنجبخش، از جمهوریخواهان ملیگرا، با اشاره به صحبتهای سخنگوی حزب کومله از جمله گروههای ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران که در امتداد حملهٔ مشترک اسرائیل و آمریکا به ایران اعلام موجودیت کرده است میگوید مفهوم ملت مدرن باید با دولت تعریف شود و ایران «ملت ایران» دارد، نه «ملتهای ایران».
او یادآور میشود که شناسنامهٔ مدرن پس از مشروطه سند مالکیت مردم و حقوق شهروندی را تعیین کرده و اینکه هیچ قدرت خارجی نمیتواند مشروعیت داخلی را جایگزین کند.
آقای گنجبخش با گریز زدن به تجربههای تاریخی توضیح میدهد که تلاش برای جدا کردن اقوام یا ایجاد دولتهای محلی با حمایت خارجی، اغلب به بحران و جنگ داخلی منجر شده است.
به باور این کنشگر سیاسی، راهحل مسائل اقوام و حقوق آنها در ایران، نه از مسیر نظامی بلکه از طریق مبارزهٔ مدنی، انتخابات آزاد و تضمین حقوق شهروندی قابل دستیابی است.
آقای گنجبخش دربارهٔ مسئلهٔ فدرالیسم که از سوی برخی احزاب کرد ایرانی مطرح میشود هم میگوید دو نوع وجود دارد: فدرالیسم قومی که بخشهایی از ایران را به یک قوم خاص اختصاص میدهد و تنش ایجاد میکند، و فدرالیسم غیرقومی که به شکل دموکراتیک امکان ادارهٔ محلی را فراهم میکند و نمایندگان مناطق توسط مردم خود انتخاب میشوند.
به اعتقاد امیرحسین گنجبخش، برای حفظ تمامیت ارضی ایران و جلوگیری از جنگ داخلی، مسائل باید به شکل دموکراتیک و بدون زور حل شود.
آقای گنجبخش آوردن نیروهای مسلح توسط قدرت خارجی را مانعی در برابر مبارزهٔ مدنی و نافرمانی مدنی دانسته و معتقد است تنها با احترام به حقوق شهروندی و همزیستی مسالمتآمیز میتوان آیندهٔ ایران را ساخت.
بهگفتۀ او، شهروند بودن ملاک تعیین هویت است و حقوقی که برای خود قائل هستیم، باید برای دیگران نیز محترم شمرده شود.
